Sợi slub là loại sợi có độ dày thay đổi dọc theo chiều dài, tạo thành các đoạn nổi có chủ đích.
Các đoạn dày có thể lặp theo chu kỳ hoặc phân bố ngẫu nhiên theo thiết kế.
Khi đưa vào vải, cấu trúc này tạo vân nổi, chiều sâu thị giác và cảm giác bề mặt tự nhiên.
Hiệu ứng slub phù hợp với áo thun, denim, tất thời trang, knitwear và nhiều dòng vải trang trí.
Với khách hàng B2B, chỉ nhìn ảnh hoặc ghi “sợi slub” vẫn chưa đủ để xác nhận một mã hàng.
Đội mua hàng còn phải làm rõ chi số nền, độ dày slub, chiều dài, khoảng cách và nguyên liệu.
Bài viết dưới đây giải thích những yếu tố đó theo góc nhìn phát triển mẫu và đặt hàng.
Sợi slub là gì?
Trong kéo sợi, slub là đoạn có khối lượng trên đơn vị chiều dài lớn hơn phần sợi nền xung quanh.
Đoạn này không nhất thiết là nút thắt hoặc một cụm xơ bị mắc trên bề mặt.
Một thiết kế slub đúng nghĩa phải kiểm soát được độ dày, chiều dài và vị trí của đoạn hiệu ứng.
Các thông số có thể được lập thành chu kỳ cố định hoặc thay đổi trong một phạm vi cho phép.
Trước đây, những đoạn dày ngoài ý muốn thường bị xem là lỗi kéo sợi.
Nguyên nhân có thể đến từ kéo giãn không đều, lượng xơ cấp thiếu ổn định hoặc trạng thái máy.
Lỗi ngẫu nhiên làm thay đổi ngoại quan, độ bền và độ đều của vải.
Ngược lại, đoạn dày được bố trí có chủ đích trở thành một phần của thiết kế sản phẩm.
Vì thế, ranh giới giữa “hiệu ứng” và “lỗi” phải được xác định bằng mẫu đã duyệt.
Nếu đoạn slub nằm ngoài phạm vi đã thống nhất, khách hàng vẫn có thể phân loại đó là lỗi chất lượng.
Đặc điểm và các dạng sợi slub phổ biến
Đặc điểm dễ nhận biết nhất là đường kính sợi thay đổi rõ dọc theo chiều dài.
Tùy thiết kế, đoạn slub có thể dày nhẹ, dày rõ hoặc gần giống một nút nhỏ.
Slub ngắn thường tạo các chấm hoặc vệt nhỏ trên bề mặt vải.
Slub dài tạo đường kéo dài, gần với hiệu ứng mưa, vân lanh hoặc sọc không đều.
Khoảng cách dày làm bề mặt nổi bật hơn, nhưng cũng tăng mức độ lặp của hiệu ứng.
Khoảng cách thưa phù hợp với sản phẩm cần ngoại quan nhẹ và tự nhiên.
Theo dạng nguyên liệu, thị trường có sợi slub cotton, viscose, polyester và sợi pha.
Ngoài sợi xơ ngắn, còn có filament slub và các loại fancy yarn phức hợp.
Mỗi nguyên liệu tạo cảm giác tay, độ rủ, độ bóng và khả năng nhuộm khác nhau.
Do đó, hai mã sợi có cùng thông số slub chưa chắc tạo ra cùng một bề mặt vải.
Sợi slub có thể dùng cho vải mùa hè nhẹ hoặc sản phẩm mùa đông dày.
Tuy nhiên, hiệu ứng càng mạnh thì độ bền và khả năng chạy máy càng cần được kiểm tra kỹ.
Nguyên lý tạo sợi slub
Máy kéo sợi được bổ sung bộ điều khiển để thay đổi tỷ lệ kéo giãn trong một khoảng thời gian ngắn.
Khi lượng xơ cấp tăng so với tốc độ ra sợi, đoạn sợi tại vị trí đó trở nên dày hơn.
Sau thời gian cài đặt, hệ thống trở lại chế độ kéo sợi nền bình thường.
Quá trình tiếp tục lặp theo chương trình về chiều dài, khoảng cách và hệ số slub.
Thay đổi tốc độ roller trước
Một số hệ thống giảm tốc hoặc tạm dừng roller trước để tạo đoạn dày.
Khi roller trước chậm lại, xơ vẫn được đưa đến từ vùng kéo giãn phía sau.
Lượng xơ tích tụ được đưa ra khi roller trở về tốc độ cài đặt.
Thời gian giảm tốc dài hơn thường làm đoạn slub dài hoặc nặng hơn.
Động cơ bước và servo cho phép điều chỉnh mềm hơn cơ cấu đóng ngắt đơn giản.
Phương pháp này phản ứng nhanh, nên phù hợp với nhiều thiết kế slub ngắn hoặc tương đối dày.
Tuy nhiên, tốc độ roller trước thay đổi cũng ảnh hưởng sản lượng tức thời và độ xoắn trên chiều dài sợi.
Nhà máy cần chạy thử trước khi khóa tốc độ cho bulk order.
Cấp vượt từ roller giữa hoặc roller sau
Một phương án khác là tăng lượng xơ cấp từ roller giữa hoặc roller sau.
Khi lượng cấp tăng, tỷ lệ kéo giãn giảm và đoạn sợi đi ra trở nên dày hơn.
Servo kiểm soát lượng cấp, thời gian tăng tốc và thời điểm trở lại sợi nền.
Khả năng phản ứng phụ thuộc thiết kế truyền động của từng máy.
Với slub rất ngắn và dày đặc, không nên chỉ dựa vào thông số danh nghĩa của thiết bị.
Mẫu sợi phải được kiểm tra trên đúng cấu hình máy dự kiến sản xuất.
Chi phí thiết bị và bảo trì của hệ thống servo cũng có thể cao hơn hệ cơ khí đơn giản.
Đổi lại, nhà máy có khả năng kiểm soát chương trình slub linh hoạt hơn.
Ảnh hưởng đến độ xoắn
Trong nhiều cấu hình, tốc độ cọc giữ ổn định trong khi tốc độ ra sợi thay đổi.
Vì vậy, số vòng xoắn trên một đơn vị chiều dài không hoàn toàn giống giữa các đoạn.
Đoạn slub thường có độ xoắn hiệu dụng thấp và cấu trúc xơ lỏng hơn.
Nếu độ xoắn quá thấp, đoạn dày dễ xù lông hoặc giảm độ bền.
Mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc chi số nền, hệ số slub và phương pháp tạo hiệu ứng.
Hướng xoắn và số vòng xoắn có thể được kiểm tra theo ISO 2061:2015 khi phương pháp phù hợp với cấu trúc sợi.
Lưu ý khi sản xuất và chạy máy
Đoạn slub nặng hơn tạo lực ly tâm lớn hơn trong quá trình kéo sợi vòng.
Bóng sợi và lực căng có thể thay đổi khi đoạn dày đi qua hệ thống dẫn sợi.
Traveller cần được chọn theo chi số tổng hợp, hệ số slub và tốc độ thực tế.
Không nên mặc định rằng mọi loại sợi slub đều phải dùng traveller nặng hơn.
Đường đi của sợi phải đủ rộng để đoạn dày không bị cọ xát hoặc mắc lại.
Ma sát tại traveller và bộ dẫn sợi có thể làm tăng số lần đứt đầu.
Với slub dày hoặc mật độ cao, giảm tốc độ thường giúp máy chạy ổn định hơn.
Tuy nhiên, mức giảm cần được xác nhận bằng thử máy, không nên áp dụng một tỷ lệ cố định.
Khi dừng máy thủ công, nên ưu tiên dừng tại phần sợi nền nếu thiết bị cho phép.
Khởi động ngay tại đoạn slub ít xoắn có thể làm đứt đầu tăng lên.
Các chỉ số cần theo dõi gồm đứt sợi, lực căng, xù lông và độ ổn định của đoạn slub.
Kết quả chạy máy quan trọng hơn một công thức chung áp dụng cho mọi mã hàng.
Nguyên liệu và ứng dụng của sợi slub
Dải chi số thực tế phụ thuộc nguyên liệu, công nghệ kéo sợi và yêu cầu sản phẩm cuối.
Một phạm vi thường gặp trong tài liệu sản xuất là khoảng 12–84 tex.
Dải này tương đương khoảng Nm 83–12 theo hệ chi số gián tiếp.
Đây là phạm vi tham khảo, không phải giới hạn bắt buộc cho mọi nhà máy.
Xơ cotton ngắn hỗ trợ tạo đoạn slub tương đối ngắn, nhưng kết quả còn phụ thuộc vùng kéo giãn.
Xơ kiểu len dài thường phù hợp hơn với hiệu ứng kéo dài và bề mặt mềm.
Khi phát triển cấu trúc cotton, đội mua hàng có thể tham khảo nhóm sợi cotton hiện có của VinaYarn.
Với cấu trúc phối nguyên liệu, có thể đối chiếu thêm các dòng sợi pha dành cho dệt kim và dệt thoi.
Sợi slub thường xuất hiện trong single jersey, denim, áo thun, khăn và knitwear.
Thiết kế nhẹ phù hợp với hàng xuân hè hoặc sản phẩm mặc sát da.
Thiết kế thô hơn phù hợp với sản phẩm thời trang cần vân nổi và cảm giác tự nhiên.
Trước khi chọn sợi, đội phát triển nên đối chiếu cả ngoại quan, cảm giác tay và khả năng chạy máy.
Bốn thông số chính của sợi slub
Một mã sợi slub cần mô tả ít nhất bốn thông số sau:
- Chi số sợi nền: độ mảnh của phần sợi bình thường nằm giữa các đoạn slub.
- Hệ số slub: tỷ lệ khối lượng trên chiều dài giữa đoạn dày và sợi nền.
- Chiều dài slub: chiều dài thực tế của từng đoạn hiệu ứng.
- Khoảng cách slub: khoảng cách giữa hai đoạn hiệu ứng liên tiếp.
Ví dụ, “C14,5 tex slub” thường có nghĩa phần sợi nền đạt khoảng 14,5 tex.
Con số này không đại diện cho khối lượng trung bình của toàn bộ búp sợi.
Nếu hệ số slub là 1,5, đoạn dày có khối lượng trên cùng chiều dài gấp 1,5 lần sợi nền.
Hệ số cao tạo hiệu ứng rõ hơn, nhưng cũng làm đoạn dày khó đi qua bộ dẫn sợi.
Chiều dài quyết định hiệu ứng xuất hiện như chấm, vệt ngắn hay đường kéo dài.
Slub quá ngắn có thể vượt giới hạn phản ứng của thiết bị hoặc vùng kéo giãn.
Khoảng cách quyết định mật độ hiệu ứng trên chiều dài sợi.
Hai bên phải thống nhất khoảng cách được đo theo khe hở hay từ đầu slub này đến đầu slub tiếp theo.
Đối với thiết kế ngẫu nhiên, nên ghi cả giá trị trung bình, tối thiểu và tối đa.
Nếu chỉ ghi “random slub”, nhà máy và khách hàng có thể hiểu hai cấu trúc khác nhau.
Thông số slub ảnh hưởng thế nào đến bề mặt vải?
Đoạn slub thường lỏng hơn vì lượng xoắn được phân bố trên khối lượng xơ lớn hơn.
Cấu trúc này có thể hấp thụ thuốc nhuộm khác với phần sợi nền.
Slub ngắn và thưa thường tạo hiệu ứng hạt mưa hoặc điểm nổi nhẹ.
Slub dài tạo vệt mưa, vân lanh hoặc đường sọc không hoàn toàn đều.
Cotton và polyester thông thường thường cho ranh giới slub tương đối rõ.
Viscose hoặc polyester cationic có thể tạo độ bóng và hiệu ứng nhuộm khác.
Khi xe sợi slub mảnh với sợi thường, bề mặt có thể tinh tế hơn sợi slub đơn.
Trong rotor spinning, một số thiết kế thô sử dụng chi số khoảng 48,6–58,3 tex.
Hệ số khoảng 1,3–1,8 có thể tạo ngoại quan gần vải lanh.
Những con số này chỉ mang tính tham khảo, không phải công thức cho mọi loại vải.
Mật độ vải, cấu trúc dệt, nhuộm và hoàn tất vẫn ảnh hưởng mạnh đến kết quả cuối.
Do đó, một mẫu sợi đẹp chưa đủ để thay thế bước duyệt mẫu vải.
Chi số nền và chi số tổng hợp
Chi số nền chỉ đại diện cho phần sợi bình thường, không đại diện cho toàn bộ sợi slub.
Chi số tổng hợp là giá trị trung bình của sợi nền và các đoạn slub trên một chiều dài xác định.
Theo ISO 1144:2016 về hệ Tex, tex biểu thị khối lượng tính bằng gam của 1.000 mét sợi.
Với một chu kỳ có nhiều đoạn slub, tổng chiều dài phải bao gồm toàn bộ chu kỳ đó.
Công thức tính cơ bản là:
Ttb = (Tb × Lb + Ts × Ls) ÷ (Lb + Ls)
Trong đó:
- Ttb: chi số tổng hợp;
- Tb: chi số sợi nền;
- Ts: chi số đoạn slub;
- Lb: tổng chiều dài sợi nền;
- Ls: tổng chiều dài các đoạn slub.
Nếu dùng hệ số slub M và tỷ lệ chiều dài slub p, có thể tính:
Ttb = Tb × [1 + (M − 1) × p]
Chi số thực tế có thể khác thiết kế do sai lệch cấp xơ, tốc độ và trạng thái máy.
Nhà máy nên kiểm tra khối lượng sợi định kỳ thay vì chỉ kiểm soát chi số nền.
Nếu chỉ làm nhẹ phần sợi nền để giảm trọng lượng tổng, khả năng đứt sợi ở công đoạn sau có thể tăng.
Dung sai cuối cùng phải theo hợp đồng, phương pháp lấy mẫu và thỏa thuận giữa hai bên.
Không nên áp dụng máy móc mức ±2,5% hoặc ±0,5% cho mọi đơn hàng.
Checklist dành cho đội phát triển và mua hàng
Trước khi yêu cầu báo giá, đội mua hàng nên chuẩn bị:
- thành phần và loại xơ;
- chi số sợi nền;
- chi số tổng hợp mục tiêu;
- hệ số hoặc độ dày slub;
- chiều dài slub;
- khoảng cách và dạng phân bố;
- hướng xoắn và độ xoắn;
- trọng lượng búp sợi;
- kiểu bao bì;
- ứng dụng và cấu trúc vải dự kiến.
Nếu mua sợi màu, cần thống nhất lab dip, nguồn sáng đối màu và giới hạn lệch màu.
Đội kỹ thuật cũng nên yêu cầu dữ liệu về độ bền, độ giãn, CV% và xù lông.
Với sợi chức năng, chỉ yêu cầu chứng nhận phù hợp với nguyên liệu và tuyên bố sản phẩm.
Không nên mặc định rằng mọi sợi slub đều có OEKO-TEX, GRS hoặc GOTS.
Mẫu cone phải được chạy trên loại máy gần với thiết bị sẽ dùng cho bulk order.
Cấu trúc vải thử cũng nên gần với sản phẩm cuối.
Sau đó, hai bên duyệt ngoại quan, cảm giác tay và mức độ lặp của hiệu ứng.
Chỉ nên khóa MOQ, lead time và tiêu chuẩn bulk order sau khi mẫu đã được xác nhận.
Câu hỏi thường gặp về sợi slub
Sợi slub có phải là sợi lỗi không?
Không, nếu đoạn dày được thiết kế, kiểm soát và phù hợp với mẫu đã duyệt.
Đoạn dày nằm ngoài phạm vi thống nhất vẫn có thể được phân loại là lỗi.
Sợi slub có bền bằng sợi thường không?
Không thể kết luận chỉ dựa trên tên sợi.
Độ bền phụ thuộc nguyên liệu, chi số nền, độ xoắn và hệ số slub.
Đoạn slub quá dày hoặc ít xoắn thường là vị trí cần kiểm tra kỹ.
Có thể đặt sợi chỉ bằng một mẫu vải không?
Mẫu vải giúp xác định phong cách, nhưng không thay thế bảng thông số và mẫu cone.
Cấu trúc dệt, nhuộm và hoàn tất có thể làm mạnh hoặc che bớt hiệu ứng slub.
Random slub có nghĩa là không cần tiêu chuẩn không?
Không. Thiết kế ngẫu nhiên vẫn cần giới hạn chiều dài, khoảng cách và hệ số slub.
Nếu không có phạm vi, nhà máy khó kiểm soát sự khác biệt giữa các lô.
Trao đổi yêu cầu sợi slub với VinaYarn
Một yêu cầu rõ ràng giúp giảm số vòng làm mẫu và hạn chế cách hiểu khác nhau về hiệu ứng.
Hãy chuẩn bị thành phần, chi số, thông số slub, ứng dụng, màu sắc và số lượng dự kiến.
Nếu có mẫu vải, nên gửi ảnh cận cảnh và mẫu vật lý khi cần.
Hãy liên hệ VinaYarn để trao đổi khả năng sourcing, làm mẫu và thông số mục tiêu.
