Ngành dệt may Campuchia phát triển chủ yếu từ công đoạn may mặc xuất khẩu. Năng lực chính nằm ở giác sơ đồ, cắt, may, kiểm tra, hoàn thiện và đóng gói.
Trong khi đó, sợi, vải, thuốc nhuộm và nhiều phụ liệu vẫn phải nhập khẩu. Mô hình này giúp Campuchia nhận các đơn hàng may tiêu chuẩn với tốc độ khá nhanh. Tuy nhiên, giá vải, lịch tàu, tỷ giá và chính sách thương mại đều có thể ảnh hưởng đến kế hoạch giao hàng.
Với buyer B2B, giá gia công chỉ là một phần của bài toán. Nguồn vải, độ ổn định vật liệu, thời gian nhập hàng và khả năng giữ chất lượng khi lên bulk order cũng cần được kiểm tra từ đầu.
Theo Better Factories Cambodia Annual Report 2024, nhóm hàng may mặc, giày dép và túi du lịch có 1.555 doanh nghiệp trong năm 2024. Nhóm này tạo việc làm cho hơn 918.000 lao động. Khoảng 75–80% lao động là nữ.
Quy mô trên cho thấy sức mạnh của Campuchia ở khâu may. Tuy nhiên, nước này chưa có chuỗi sợi, vải và nhuộm hoàn chỉnh.
Ngành dệt may Campuchia bắt đầu từ khâu may
Campuchia không tham gia chuỗi toàn cầu từ khâu trồng bông hay kéo sợi. Ngành chủ yếu bắt đầu từ công đoạn may thành phẩm.
Nhà máy thường nhận vải, phụ liệu và tech pack theo yêu cầu của thương hiệu. Sau đó, chuyền sản xuất thực hiện:
- Giác sơ đồ và cắt vải
- May ráp sản phẩm
- Kiểm tra đường may và kích thước
- Ủi và hoàn thiện
- Đóng gói, kiểm hàng và giao hàng
Các nhóm sản phẩm phù hợp gồm T-shirt, quần denim, đồ lót, đồng phục, áo khoác cơ bản và một số mặt hàng sportswear. Đây là những sản phẩm cần nhiều lao động. Quy trình cũng tương đối rõ và dễ tổ chức theo chuyền lớn.
Từ phía cung ứng, chúng tôi thường chia một đơn hàng may thành ba lớp:
- Nguyên liệu đầu vào như sợi, vải, chỉ may, khóa kéo, nhãn và bao bì
- Công đoạn sản xuất gồm cắt, may, kiểm hàng và đóng gói
- Logistics, kiểm tra cuối và xuất khẩu
Nếu buyer chỉ so sánh đơn giá CMT, nhiều chi phí khác có thể bị bỏ sót. Hao hụt khi cắt cũng tạo thêm chi phí. Kiểm vải, chờ phụ liệu và xử lý sai màu đều ảnh hưởng đến giá cuối cùng.
Vì sao vải, sợi và phụ liệu vẫn phải nhập khẩu?
Campuchia không có vùng bông công nghiệp quy mô lớn để cung cấp ổn định cho ngành kéo sợi. Năng lực hóa dầu và sản xuất xơ tổng hợp trong nước cũng chưa tạo thành nền tảng đủ mạnh.
Vì vậy, polyester, nylon, spandex, cotton yarn và nhiều loại vải phải nhập khẩu. Vải denim và vải lót cũng thường đến từ các trung tâm cung ứng trong khu vực. Chỉ may, khóa kéo, nhãn dệt, bao bì và thuốc nhuộm có mức phụ thuộc tương tự.
Một số doanh nghiệp tại Campuchia vẫn thực hiện thêu, in, giặt, hoàn tất hoặc đóng gói. Tuy nhiên, các công đoạn này chưa tạo thành chuỗi đồng bộ từ xơ đến vải.
Phần có giá trị kỹ thuật cao vẫn phụ thuộc vào nhà cung cấp bên ngoài. Đây là lý do ngành có quy mô xuất khẩu lớn nhưng giá trị giữ lại trong nước chưa cao.
Với vải dệt kim, buyer nên kiểm tra chiều rộng và GSM. Độ co, bề mặt và chênh lệch màu giữa các cây cũng cần được xác nhận. Các yêu cầu về vật liệu có thể đối chiếu cùng vải dệt kim cơ bản và vải dệt kim chức năng.
Nếu vải về trễ, chuyền may có thể phải dừng dù nhân công và thiết bị đã sẵn sàng. Nếu vải khác mẫu đã duyệt, buyer còn phải xử lý lại việc kiểm hàng, may thử và phản hồi màu.
Cụm sản xuất tập trung quanh Phnom Penh và Sihanoukville
Phnom Penh là khu vực tập trung nhiều nhà máy may, kho nguyên liệu và dịch vụ xuất khẩu. Các khu công nghiệp quanh thủ đô có lợi thế về lao động và logistics.
Sihanoukville giữ vai trò quan trọng ở vận chuyển. Một số nhà máy đặt gần tuyến giao thông lớn để rút ngắn thời gian đưa nguyên liệu vào xưởng và đưa thành phẩm ra cảng.
Vốn nước ngoài chiếm phần quan trọng trong ngành. Nhà đầu tư đến từ Trung Quốc, Hàn Quốc, Malaysia và nhiều nền kinh tế trong khu vực. Họ thường đưa theo đơn hàng, quy trình quản lý và tiêu chuẩn kiểm soát chất lượng của thương hiệu quốc tế.
Campuchia có nguồn lao động trẻ, phù hợp với những chuyền may cần nhiều người. Dù vậy, số lượng công nhân không đủ để đánh giá toàn bộ năng lực nhà máy.
Buyer nên kiểm tra thêm:
- Số chuyền thực tế đang hoạt động
- Tỷ lệ nghỉ việc của công nhân
- Năng lực tăng ca trong mùa cao điểm
- Khả năng giữ chất lượng giữa các chuyền
Với đơn hàng sportswear hoặc đồ lót, cần xem thêm kỹ năng xử lý vải co giãn, đường may và độ ổn định sau giặt.
Ưu đãi thuế quan có thật nhưng không phải miễn thuế tuyệt đối
Ưu đãi thương mại từng là lý do quan trọng giúp đơn hàng may chuyển đến Campuchia. Campuchia là quốc gia kém phát triển và từng hưởng cơ chế Everything But Arms của Liên minh châu Âu.
Tuy nhiên, EU đã rút một phần ưu đãi từ năm 2020. Theo thông tin thương mại chính thức của EU, mức hưởng thực tế cần được xem xét theo từng nhóm sản phẩm và điều kiện xuất xứ.
Buyer cần kiểm tra:
- Sản phẩm cụ thể
- Mã HS
- Quy tắc xuất xứ
- Thành phần nguyên liệu
- Chính sách đang có hiệu lực
Đối với thị trường Mỹ, cũng cần kiểm tra mã HS, mức thuế và yêu cầu về xuất xứ theo từng đơn hàng. Một câu “miễn thuế Mỹ” không thể thay cho việc kiểm tra hồ sơ thương mại.
Các thay đổi về thuế có thể ảnh hưởng đến báo giá, thời gian chốt đơn và kế hoạch giao hàng. Khi cần đánh giá thêm rủi ro chính sách, có thể đối chiếu nội dung Section 301 và thuế quan đối với ngành dệt may.
Khi ưu đãi thay đổi, năng suất chuyền sẽ quan trọng hơn. Giao hàng đúng hạn và hồ sơ tuân thủ cũng trở thành yếu tố cạnh tranh.
Chuỗi giá trị: vải ở ngoài, may mặc ở Campuchia
Một chuỗi đơn hàng phổ biến bắt đầu từ sợi, vải và phụ liệu tại Trung Quốc hoặc Việt Nam. Nguyên liệu được chuyển đến Campuchia để cắt may. Thành phẩm sau đó xuất sang Mỹ, EU, Nhật Bản hoặc các thị trường khác.
Phần thiết kế, phát triển sản phẩm, quản lý thương hiệu và phân phối thường nằm ngoài Campuchia. Ngành giữ lại chủ yếu là tiền công và dịch vụ quản lý chuyền. Kiểm soát chất lượng và xuất khẩu cũng tạo thêm một phần giá trị.
Nguyên liệu thường chiếm tỷ trọng lớn trong giá thành. Vì vậy, nhà máy may khó tự thay đổi vật liệu. Mọi thay đổi về thành phần, định lượng hoặc cấu trúc vải đều cần buyer phê duyệt lại.
Ví dụ, nếu muốn đổi cotton sang cotton bamboo, polyester recycled hoặc sợi quick-dry, không thể chỉ sửa tên trong tech pack. Cần kiểm tra lại nguồn sợi, cấu trúc vải, màu, độ co, độ bền sau giặt và chứng từ liên quan.
So với Việt Nam, thượng nguồn của Campuchia mỏng hơn. Mức phụ thuộc vải nhập khẩu cũng rõ hơn. Buyer cần tính cả thời gian chuẩn bị vật liệu khi so sánh hai thị trường.
Những rủi ro cần đánh giá trước khi đặt hàng
Phụ thuộc vào lịch nhập vải
Nhà máy không chủ động được sợi và vải. Vì vậy, lịch giao dễ bị ảnh hưởng bởi lịch tàu và thủ tục nhập khẩu.
Màu đặc biệt, khóa kéo riêng hoặc nhãn dệt theo yêu cầu cũng có thể kéo dài thời gian phát triển. Buyer nên tách rõ thời gian làm mẫu, duyệt lab dip, nhập vải và chạy bulk.
Nếu gộp tất cả thành một mốc giao hàng, khả năng trễ đơn sẽ cao hơn.
Mẫu đã duyệt chưa chắc giống lô lớn
Một mẫu may có thể sử dụng một cây vải đẹp và ổn định. Lô lớn lại đi qua nhiều cây vải hoặc nhiều lô nhuộm.
Bên mua nên yêu cầu kiểm tra đầu, giữa và cuối cây. Dung sai màu, GSM, độ co và ngoại quan sau giặt cần được ghi rõ trong specification.
Với vải dệt kim có spandex, cần kiểm tra thêm độ hồi phục và hiện tượng co sau nhiệt. Đây là bước quan trọng với đồ lót, sportswear và các sản phẩm tiếp xúc trực tiếp với da.
Quy trình kiểm tra sau nhuộm và sau giặt có thể đối chiếu cùng quy trình nhuộm và giặt hoàn tất vải dệt kim.
Hồ sơ lao động và hóa chất
Thương hiệu quốc tế thường yêu cầu thông tin về giờ làm, tiền lương, an toàn nhà máy, hóa chất và xử lý chất thải.
Hồ sơ đánh giá của Better Factories Cambodia có thể là một nguồn tham chiếu. Tuy nhiên, hồ sơ này không thay thế audit riêng của thương hiệu.
Với vải có yêu cầu OEKO-TEX, GRS, GOTS hoặc RSL/MRSL, buyer cần kiểm tra phạm vi chứng nhận, mã sản phẩm và thời hạn hồ sơ. Chứng nhận của một nhà cung cấp không tự động áp dụng cho mọi lô hàng.
Điện, logistics và đơn hàng quá phức tạp
Máy cắt, máy may, bàn ủi và khu đóng gói đều cần điện ổn định. Khi điện hoặc vận chuyển bị gián đoạn, các đơn hàng cơ bản cũng có thể bị ảnh hưởng.
Campuchia kém phù hợp hơn với đơn hàng có quá nhiều công đoạn xử lý, nhiều màu nhỏ hoặc giao thành nhiều lô. Buyer cần tính lại chi phí quản lý, kiểm hàng và vận chuyển trước khi chốt giá.
Campuchia có thể nâng cấp theo hướng nào?
Trong ngắn hạn, ngành dệt may Campuchia vẫn phù hợp với hàng may tiêu chuẩn. Đây là nhóm sản phẩm cần nhiều lao động và có quy trình tương đối rõ.
Cơ hội cải thiện nằm ở năng suất chuyền, đào tạo kỹ thuật và quản lý chất lượng. Các dịch vụ thêu, in, giặt và đóng gói có thể giúp tăng giá trị trên mỗi đơn hàng.
Xây dựng nhà máy dệt hoặc nhuộm có thể giảm phụ thuộc vào vải nhập khẩu. Tuy nhiên, đây là kế hoạch dài hạn.
Dệt nhuộm cần nước, điện, xử lý nước thải, thiết bị màu và đội ngũ kỹ thuật có kinh nghiệm. Nếu hệ thống kiểm soát hóa chất chưa đủ, việc mở rộng nhuộm có thể tạo thêm rủi ro môi trường.
Vì vậy, liên kết khu vực vẫn là hướng thực tế hơn. Campuchia tiếp tục đảm nhận công đoạn may. Việt Nam, Trung Quốc và các nước lân cận cung cấp sợi, vải, phụ liệu và dịch vụ kỹ thuật.
Vị trí của ngành dệt may Campuchia trong Đông Nam Á
Ngành dệt may Campuchia chưa có chuỗi sợi–vải–nhuộm hoàn chỉnh. Thế mạnh hiện tại là gia công may mặc dựa trên lao động, logistics và khả năng tiếp cận thị trường xuất khẩu.
Lợi thế thuế quan từng giúp ngành tăng tốc. Nhưng ưu đãi có thể thay đổi. Nó không thể thay thế năng lực nguyên liệu, kỹ thuật và kiểm soát chất lượng.
Với buyer cần năng lực may, sản lượng xuất khẩu và chi phí cạnh tranh, Campuchia vẫn là lựa chọn phù hợp. Ngược lại, những đơn hàng cần tự phát triển vải, nhuộm phức tạp hoặc chủ động nguyên liệu tại chỗ sẽ phải dựa vào nhà cung cấp bên ngoài.
