Kiểm tra chất lượng sợi khi nhận hàng giúp phát hiện sai lệch trước khi cấp cone lên máy. Lỗi về chi số, độ săn, độ đều hoặc màu nếu chỉ được phát hiện sau khi dệt sẽ làm việc truy nguyên và xử lý lô hàng phức tạp hơn.
Mỗi loại sợi cần cách kiểm riêng. Sợi cotton, filament, sợi pha, sợi đàn hồi và sợi nhuộm màu không dùng chung một ngưỡng. Quy trình dưới đây hỗ trợ nghiệm thu tại nhà máy. Giới hạn chấp nhận cần được ghi trong phiếu thông số, đơn mua hàng hoặc thỏa thuận kỹ thuật.

Kiểm tra chất lượng sợi: chốt tiêu chí trước khi nhận
Trước khi giao hàng, hai bên cần thống nhất mã hàng và cách đánh giá. Tên thương mại hoặc mô tả “sợi chất lượng cao” chưa đủ làm căn cứ nghiệm thu. Phiếu kỹ thuật cần nêu cấu trúc, thành phần và chỉ tiêu cần kiểm soát. Đây là cơ sở để kiểm tra chất lượng sợi khi lô hàng đến.
Hãy ghi rõ:
- Thành phần xơ, tỷ lệ pha và cách tính.
- Hệ chi số, chi số danh nghĩa, sợi đơn hay sợi xe.
- Độ săn, lực đứt, độ giãn đứt và yêu cầu về độ đều.
- Mã màu, mẫu duyệt, điều kiện so màu và giới hạn sai lệch.
- Khối lượng tịnh mỗi cone, số cone mỗi thùng và quy cách đóng gói.
- Cách lấy mẫu, điều hòa mẫu, phương pháp thử và giới hạn chấp nhận.
Không phải đơn hàng nào cũng cần thử mọi chỉ tiêu. Với mã hàng ổn định, có thể áp dụng kế hoạch kiểm soát đã thống nhất. Với nhà cung cấp mới, mã hàng mới hoặc đơn hàng lớn, nên tăng mức kiểm tra và giữ mẫu đối chứng.
Đánh giá sợi trước khi đặt hàng khác với nghiệm thu lô đã giao. Nội dung về lựa chọn sợi pha nằm trong hướng dẫn kiểm tra sợi pha trước khi chốt đơn.
Bước 1: Đối chiếu lô, nhãn và hồ sơ
Tách riêng từng mã lô và lô nhuộm khi hàng đến. Không trộn lô chỉ vì cùng thành phần, chi số và tên màu. Sai khác giữa các lô có thể ảnh hưởng màu sắc hoặc độ ổn định khi chạy máy.
Đối chiếu đơn mua với nhãn thùng và nhãn cone. Xác nhận mã hàng, thành phần, chi số, dạng sợi, mã lô, lô nhuộm, số lượng và khối lượng. Nếu thiếu nhãn hoặc thông tin không khớp, cách ly lô để xác minh.
Phiếu kiểm tra phải gắn với đúng lô hàng. Kiểm tra ngày thử, mã mẫu, phương pháp, điều kiện thử và kết quả. Báo cáo chung cho một mã hàng không thay thế dữ liệu của lô đang nhận. Chỉ tiêu còn thiếu cần được nhà máy kiểm tra hoặc gửi phòng thí nghiệm.
Bước 2: Kiểm tra bao bì, cone và ngoại quan
Kiểm tra thùng và các cone được lấy mẫu. Bao bì rách, ướt hoặc bẩn có thể làm sợi nhiễm ẩm và tạp chất. Ống giấy hoặc ống nhựa nứt, móp, lệch tâm cũng có thể gây lỗi khi tháo sợi.
Quan sát cone để tìm tình trạng méo, sụp biên, quấn lỏng hoặc lớp sợi không đều. Những lỗi này có thể làm lực tháo thay đổi khi chạy máy. Ghi lại vị trí và số cone bị ảnh hưởng.
Lấy sợi từ các cone đại diện để kiểm tra điểm nối, lông sợi, dầu bẩn, mốc, dị vật và sợi khác màu. Mức chấp nhận phụ thuộc cấu trúc và ứng dụng. Không dùng cùng một tiêu chí cho sợi chải thô, sợi filament và sợi hiệu ứng.
Bước 3: Đo chỉ tiêu vật lý theo phương pháp phù hợp
Mỗi kết quả cần đi kèm phương pháp, đơn vị và điều kiện chuẩn bị mẫu. ISO 139 mô tả môi trường điều hòa và thử nghiệm hàng dệt. Mẫu cần được chuẩn bị theo điều kiện đã thống nhất trước khi so sánh kết quả.
Kiểm tra chi số, độ săn, độ bền và độ đều
| Chỉ tiêu | Cách kiểm tra | Căn cứ nghiệm thu |
|---|---|---|
| Chi số | Đo khối lượng trên chiều dài bằng con sợi hoặc phương pháp phù hợp. | So với chi số danh nghĩa và sai số trong phiếu thông số. ISO 2060 nêu phương pháp con sợi cho sợi lấy từ cone. |
| Độ săn | Dùng thiết bị và phương pháp phù hợp với sợi đơn, sợi xe hoặc filament. | So với độ săn đã duyệt. Không áp cùng dung sai cho mọi cấu trúc. |
| Lực đứt và độ giãn | Thử bằng thiết bị kéo phù hợp; ghi lực đứt và độ giãn khi đứt. | Đánh giá theo phiếu thông số. ISO 2062 mô tả phép đo trên sợi lấy từ cone. |
| Độ đều và điểm lỗi | Ghi CV%, điểm dày, điểm mỏng và nút xơ nếu thiết bị hỗ trợ. | So với cấp chất lượng của đúng mã hàng. ISO 16549 nêu phương pháp điện dung. |
Tiêu chuẩn thử quy định cách đo, không tự đặt giới hạn chấp nhận cho mọi loại sợi. Ngưỡng cần được ghi trong đơn hàng. Với sợi đàn hồi, sợi bọc hoặc cấu trúc đặc biệt, xác nhận phương pháp có phù hợp trước khi dùng kết quả nghiệm thu.
Không xem ±2,5% cho chi số, ±5% cho độ săn hay một khoảng CV% là chuẩn chung. Các mức này chỉ có ý nghĩa khi hai bên thống nhất cho đúng mã hàng. Lực đứt cũng phụ thuộc nguyên liệu, chi số, cấu trúc sợi và phương pháp thử.
Độ ẩm và khối lượng: phân biệt hai khái niệm
Hồi ẩm thương mại là giá trị quy ước dùng để tính khối lượng giao dịch. Đây không phải giới hạn độ ẩm tối đa của mọi lô sợi. ASTM D1909 liệt kê các giá trị hồi ẩm thương mại; ASTM D2494 đề cập việc xác định khối lượng thương mại của lô sợi.
Nếu độ ẩm ảnh hưởng đến sản xuất, hãy ghi riêng giới hạn, phương pháp đo và cách chuẩn bị mẫu. Giữ mẫu kín sau khi lấy để hạn chế thay đổi độ ẩm trước khi thử.
Bước 4: Kiểm tra chất lượng sợi nhuộm màu
Không chỉ xem một cone ngoài cùng. Lấy mẫu từ nhiều cone, thùng hoặc vị trí trong lô. Với từng cone đại diện, tháo sợi ở lớp ngoài, lớp giữa và gần lõi để tìm chênh lệch màu theo chiều sâu cone.
Mẫu quấn hoặc mẫu đan thường phản ánh bề mặt sử dụng tốt hơn một đoạn sợi ngắn. Nếu sợi dùng cho tất hoặc vải dệt kim, thử trên đúng cấu trúc và máy dự kiến khi màu là tiêu chí quan trọng. So mẫu với màu chuẩn dưới cùng nguồn sáng.
Ghi riêng mã màu và mã lô nhuộm. Hai lô cùng tên màu vẫn có thể lệch sắc. Nếu đơn hàng dùng nhiều lô, thống nhất cách phối lô và mức sai lệch. Khi khách hàng yêu cầu ΔE, chốt cả phương pháp đo lẫn ngưỡng trước khi sản xuất.
Kiểm tra hiện tượng loang, sọc màu, vòng sáng tối hoặc phần gần lõi nhạt hơn. Khi phát hiện, chụp ảnh kèm mã cone, mã lô và vị trí lấy mẫu. Giữ đoạn sợi hoặc mẫu đan để đối chiếu khi cần.
Bước 5: Chạy thử trên máy dự kiến
Phép thử trong phòng không phản ánh toàn bộ khả năng tháo sợi trên máy sản xuất. Với mã mới, nhà cung cấp mới hoặc lô có dấu hiệu bất thường, nên chạy thử ở quy mô phù hợp trước khi dùng toàn bộ.
Ghi loại máy, cấp kim (gauge), tốc độ và lực căng cài đặt. Theo dõi số lần đứt, lỗi tháo sợi, xơ bay, rối sợi và tích xơ ở bộ phận dẫn sợi. Giữ cùng điều kiện vận hành để có thể so sánh giữa các lô.
Với dệt kim, xem cấu trúc vòng, mặt vải và lỗi sau khi ra máy. Với dệt thoi, đánh giá lực căng và yêu cầu chuẩn bị sợi. Chạy thử không thay phép đo chi số, độ săn, độ bền hoặc màu. Đây là bước xác nhận sợi có phù hợp với điều kiện máy hay không.
Bước 6: Phân loại lô và xử lý sai lệch
Khi kết quả không khớp, cách ly phần hàng liên quan trước. Kiểm tra lại mã lô, cách lấy mẫu, thiết bị và điều kiện thử. Nếu sai lệch có thể ảnh hưởng quyết định mua, hai bên nên làm phép thử xác nhận hoặc gửi mẫu đến phòng thí nghiệm đã thống nhất.
| Tình trạng | Cách xử lý |
|---|---|
| Đạt yêu cầu | Phê duyệt nhập kho, cập nhật hồ sơ lô và cấp phát theo đúng mã lô. |
| Sai lệch nhẹ, có thể sử dụng | Chỉ tiếp nhận có điều kiện sau khi được phê duyệt bằng văn bản. Ghi rõ sai lệch, số lượng và mục đích sử dụng. |
| Sai lệch nghiêm trọng hoặc tái diễn | Tạm dừng sử dụng, giữ mẫu và bằng chứng. Thống nhất đổi hàng, phân loại lại hoặc khiếu nại với nhà cung cấp. |
Nếu sai lệch có thể ảnh hưởng đến sản phẩm của khách hàng, hãy thông báo trước khi sử dụng. Không dựa vào xác nhận miệng để hạ cấp hoặc đổi mục đích lô sợi. Biên bản cần ghi người phê duyệt và trách nhiệm của mỗi bên.
Bước 7: Lưu hồ sơ để truy xuất
Phiếu nghiệm thu cần có nhà cung cấp, mã hàng, mã lô, lô nhuộm, ngày nhận, số lượng, vị trí lấy mẫu, chỉ tiêu, phương pháp, kết quả, người phê duyệt và hướng xử lý. Gắn mã lưu mẫu với hồ sơ để truy xuất khi cần.
Lưu ảnh bao bì, nhãn cone và lỗi ngoại quan. Với sợi màu, giữ đoạn sợi hoặc mẫu quấn, mẫu đan có nhãn. Với sai lệch kỹ thuật, lưu báo cáo cùng thông tin thiết bị. Bảo quản mẫu kín, tránh ánh sáng, nhiệt và ẩm.
Thời gian lưu mẫu nên được ghi trong quy trình hoặc hợp đồng. Nếu nhà máy chưa có quy định, mốc ba tháng sau khi giao vải có thể dùng làm tham khảo nội bộ. Đây không phải thời hạn chuẩn cho mọi lô; cần đối chiếu thời hạn khiếu nại và yêu cầu truy xuất của khách hàng.
Câu hỏi thường gặp khi nghiệm thu sợi
Có cần kiểm tra mọi cone trong lô không?
Không nhất thiết. Số cone phụ thuộc quy mô lô, mức rủi ro, lịch sử nhà cung cấp và thỏa thuận trong hợp đồng. Lấy mẫu ở nhiều thùng và vị trí, thay vì chỉ chọn cone ngoài cùng.
Hồi ẩm thương mại có phải giới hạn ẩm tối đa?
Không. Đây là giá trị quy ước phục vụ thương mại hoặc tính toán. Giới hạn độ ẩm trong sản xuất cần ghi riêng, cùng phương pháp thử và cách chuẩn bị mẫu.
Vì sao sợi cùng tên màu vẫn có thể lệch sắc?
Mã màu giống nhau không bảo đảm các lô nhuộm giống hệt. So dưới cùng nguồn sáng, đối chiếu mẫu chuẩn và ghi mã lô. Nếu có giới hạn ΔE, thống nhất cách đo và ngưỡng trước khi sản xuất.
Danh sách kiểm tra trước khi cấp sợi lên máy
- Mã hàng, thành phần, chi số và cấu trúc khớp đơn đặt hàng.
- Mã lô và lô nhuộm đã được tách riêng.
- Nhãn, khối lượng, bao bì và cone đã được kiểm tra.
- Chỉ tiêu có phương pháp thử và giới hạn chấp nhận rõ ràng.
- Sợi màu đã được so với mẫu chuẩn ở các lớp cần thiết.
- Lô mới hoặc có rủi ro đã chạy thử trên máy phù hợp.
- Kết quả, quyết định, ảnh và mã lưu mẫu đã được cập nhật.
Kiểm tra chất lượng sợi có giá trị khi yêu cầu được chốt trước, mẫu đại diện và kết quả gắn đúng lô. Khi trao đổi về một mã sợi, hãy chuẩn bị chi số, thành phần, màu, ứng dụng, loại máy, yêu cầu thử và khối lượng dự kiến. Những thông tin này giúp hai bên xác định đúng chỉ tiêu cần kiểm soát.



