Đánh giá tay vải: 6 nhóm chỉ tiêu khi duyệt mẫu

Đánh giá tay vải giúp làm rõ mẫu đang mềm quá, cứng quá hay chưa đủ phồng. Một mẫu mềm khi bóp vẫn có thể khó rủ; mẫu kéo dễ lại có thể hồi chậm. Nhận xét cụ thể sẽ giúp khách hàng và nhà máy trao đổi đúng đặc điểm cần điều chỉnh.

Tay vải là cảm giác khi chạm, bóp, uốn hoặc thao tác với mẫu. Sáu nhóm thông tin thường được bàn cùng nhau gồm đàn hồi, độ phồng xốp, độ rủ, độ cứng uốn, độ bóng và độ phủ. Độ bóng thuộc thị giác, còn độ phủ là thông tin cấu trúc hỗ trợ giải thích mẫu.

Bàn tay bóp nhẹ vải dệt kim màu kem, cạnh mẫu vải xanh xám có nếp rủ và mẫu vải xám gấp gọn.
Đối chiếu mẫu giúp mô tả rõ độ mềm, độ phồng xốp và độ rủ của vải.

Đánh giá tay vải bắt đầu từ mẫu chuẩn

Chọn một mẫu chuẩn đã được hai bên xác nhận, rồi ghi mặt vải, hướng đặt và trạng thái xử lý. Vải vừa hoàn tất có thể khác vải sau giặt. Trước khi so, chuẩn bị và điều hòa mẫu theo phương pháp đã chọn.

AATCC EP5 về đánh giá tay vải hướng tới thống nhất cách trình bày mẫu và trình tự thao tác. Sờ, bóp hay uốn theo cùng cách giúp người đánh giá mô tả khác biệt rõ hơn.

Sáu nhóm dưới đây là khung đối chiếu thực hành, chưa bao quát mọi cảm giác khi chạm. Nếu độ trơn, ráp hoặc châm chích quan trọng với sản phẩm, hãy ghi riêng các đặc điểm đó.

1. Đàn hồi: xem cả mức giãn và khả năng phục hồi

Vải kéo dài nhiều chưa chắc giữ dáng tốt, nên cần đo độ giãn dưới lực quy định và biến dạng còn dư sau đó. Thời gian chờ phục hồi cũng phải được ghi rõ.

Độ giãn cho biết chiều dài tăng bao nhiêu so với ban đầu. Sau khi bỏ lực, một phần biến dạng được phục hồi. Phần chưa trở về ở thời điểm đã định là biến dạng còn dư, cần được đọc cùng thời gian nghỉ.

ISO 20932-1 về tính đàn hồi của vải mô tả phép thử bằng dải vải hoặc dạng vòng trong phạm vi áp dụng. Khi so kết quả, phải thống nhất phương pháp và điều kiện thử. Không so trực tiếp số đo từ hai quy trình khác nhau.

Hướng kéo, tải hoặc mức giãn đặt trước, số chu kỳ và thời gian giữ đều ảnh hưởng kết quả. Với vải dệt kim, phân biệt hàng vòng và cột vòng; với vải dệt thoi, phân biệt hướng dọc và ngang.

Với đồ ôm sát, độ giãn còn dư sau nghỉ có thể quan trọng hơn mức kéo dài tối đa. Áo sơ mi lại có yêu cầu khác về độ giãn và lực kéo. Các nhãn “cao”, “trung bình” hay “nhẹ” nên đi cùng tiêu chí đã chốt cho sản phẩm.

2. Độ phồng xốp: đọc độ dày cùng định lượng

Một tấm vải nhẹ hơn ở cùng độ dày có thể tích biểu kiến trên mỗi gram lớn hơn. Có thể dùng đại lượng này để so mức phồng xốp của các mẫu. Tên kỹ thuật là thể tích riêng biểu kiến.

Vr (cm³/g) = 1000 × t (mm) / M (g/m²)

  • t: độ dày đo ở áp lực đã thống nhất.
  • M: định lượng, tức khối lượng trên đơn vị diện tích.
  • 1000: hệ số đổi đơn vị khi dùng mm, g/m² và cm³/g.

Ví dụ tính toán: t bằng 0,8 mm, M bằng 160 g/m² thì Vr bằng 5 cm³/g. Hệ số 1000 bảo đảm kết quả đúng theo bộ đơn vị trên. Khi so mẫu, áp lực đo độ dày cần tương đương.

ISO 5084 quy định đo độ dày dưới áp lực xác định trong phạm vi áp dụng. Vải không dệt hoặc vải tráng phủ cần phương pháp phù hợp riêng. Ép mẫu mạnh hơn có thể làm số đo độ dày giảm.

Thể tích riêng lớn không tự chứng minh vải mềm hoặc hồi tốt sau nén. Với vải phồng xốp, cần xem thêm khả năng phục hồi độ dày sau nén và đặc điểm của lớp lông bề mặt.

3. Độ rủ: quan sát cách vải biến dạng dưới trọng lượng bản thân

Độ rủ mô tả cách vải buông và tạo nếp khi được đỡ ở một phần diện tích. Một cách đo dùng mẫu tròn đặt trên đĩa đỡ nhỏ hơn. Phần vải ngoài đĩa buông xuống, tạo hình chiếu để tính hệ số rủ.

D (%) = (Ap − As) / (A0 − As) × 100

  • Ap: diện tích hình chiếu của mẫu sau khi rủ.
  • As: diện tích đĩa đỡ.
  • A0: diện tích mẫu tròn ban đầu.

Trong cùng cấu hình đo, D nhỏ hơn cho thấy phần vải buông xuống nhiều hơn. Tuy nhiên, hệ số thấp không phải mục tiêu cho mọi thiết kế. Áo cần đứng dáng và váy cần rủ có yêu cầu khác nhau.

Cả ba diện tích phải dùng cùng đơn vị. Kích thước mẫu, đĩa đỡ và cách thu hình cũng cần nhất quán. Ảnh chụp khác góc hoặc khác độ phóng đại chưa đủ để so hệ số rủ.

4. Độ cứng uốn: vải chống lại sự uốn cong đến mức nào?

Độ cứng uốn liên quan đến khả năng vải giữ dạng khi bị uốn. Vì vải trơn trên bề mặt vẫn có thể khó gập, cần ghi riêng cảm giác trơn và độ mềm khi uốn.

ASTM D1388 về độ cứng vải gồm phép đo chiều dài uốn và tính độ cứng uốn. Trong cùng phương pháp, giá trị lớn hơn thường thể hiện mẫu cứng hơn. Mẫu bị xoắn hoặc cuộn mép cần được xem xét khi chọn phép đo.

Với cách tính dựa trên chiều dài uốn, có thể dùng quan hệ G ∝ M × c³ để hiểu xu hướng. M là định lượng, c là chiều dài uốn. Dấu ∝ biểu thị tỷ lệ thuận, chưa phải công thức đủ để tính giá trị G.

Trong cùng quy ước, c tăng sẽ tác động mạnh đến G vì c được nâng lũy thừa ba. Muốn tính kết quả có đơn vị, cần dùng hệ số và công thức của phương pháp thử.

Chiều dài uốn không mặc nhiên bằng toàn bộ đoạn vải nhô ra khỏi mép đỡ. Không nên đưa số đo đó vào một công thức khác hệ đơn vị. Cũng cần ghi hướng đo và mặt mẫu để đối chiếu kết quả.

5. Độ bóng: dùng mẫu tham chiếu thay cho mô tả cảm tính

Độ bóng thuộc cảm nhận bằng mắt, nhưng thường được trao đổi cùng tay vải khi duyệt mẫu. Màu, mặt vải, hướng đặt và nguồn sáng có thể làm ngoại quan thay đổi. Cần giữ các điều kiện này tương đương khi so.

Có thể lập thang nội bộ từ 1 đến 9 nếu mỗi mức gắn với mẫu vật lý rõ ràng. Đây là quy ước trao đổi giữa các bên; mức bóng cao hơn không tự đồng nghĩa với chất lượng hay độ phù hợp cao hơn.

Khi phân biệt vải mờ, bóng nhẹ và bóng cao, hãy xem mẫu phẳng rồi quan sát khi tạo nếp. Với máy đo, ghi góc chiếu, góc thu và hướng mẫu. Điều kiện quan sát rõ ràng giúp việc đặt lại mẫu dễ hơn.

6. Độ phủ: thông tin cấu trúc hỗ trợ giải thích tay vải

Độ phủ liên quan đến phần bề mặt bị sợi che phủ, tùy mật độ, kích thước sợi và kiểu dệt. Hai vải có cùng định lượng vẫn có thể khác về khoảng trống giữa sợi và cảm giác khi uốn.

Với vải dệt thoi, một quy ước tính chỉ số phủ theo denier có dạng:

K = E × √(Td) + P × √(Tn)

  • E, P: mật độ sợi dọc và ngang, tính bằng sợi/inch.
  • Td, Tn: độ mảnh sợi dọc và ngang, tính bằng denier.

K là chỉ số theo đúng quy ước trên, không phải phần trăm diện tích phủ thực tế. Nếu dùng tex, Ne hoặc mật độ theo centimet, cần công thức tương ứng. Vì thế, chỉ so K khi cách tính và đơn vị giống nhau.

Vải dệt kim cần xem cấu trúc vòng, chiều dài vòng và trạng thái sau hoàn tất. Không áp trực tiếp công thức dọc–ngang của vải dệt thoi. Độ phủ cũng không thay thế phép thử thoáng khí hoặc khả năng cản gió.

Ghi kết quả để khách hàng và nhà máy cùng đối chiếu

Nhận xét nên chỉ rõ mẫu lệch ở đâu so với mẫu chuẩn. Có thể ghi “cứng uốn hơn ở hướng ngang” hoặc “giãn dư nhiều hơn sau cùng thời gian nghỉ”. Cách mô tả này giúp chọn đúng phép kiểm tra để xác nhận.

Nhóm đánh giáKết quả cần ghiĐiều kiện cần kèm theo
Đàn hồiĐộ giãn, phục hồi hoặc biến dạng còn dưHướng, tải, chu kỳ và thời gian nghỉ
Độ phồng xốpĐộ dày, định lượng, thể tích riêngÁp lực đo và trạng thái mẫu
Độ rủHệ số rủ và hình dạng nếpKích thước mẫu, đĩa đỡ và cách đo
Độ cứng uốnChiều dài uốn hoặc độ cứng uốnPhương pháp, hướng và mặt mẫu
Độ bóngMức theo mẫu chuẩn hoặc số đoÁnh sáng, góc nhìn hoặc cấu hình máy
Độ phủChỉ số hoặc kết quả phân tích cấu trúcCông thức, đơn vị và kiểu dệt

Lưu mẫu được duyệt cùng mã vải, thành phần, quy cách sợi và cấu trúc. Ghi cả công đoạn hoàn tất và quy trình giặt nếu yêu cầu áp dụng sau giặt. Giới hạn chấp nhận cần được chốt trước khi nghiệm thu lô lớn.

Đánh giá tay vải có ích khi cảm nhận được gắn với một đặc điểm và điều kiện đối chiếu rõ ràng. Khi gửi mẫu, hãy kèm ứng dụng, điểm cần điều chỉnh và yêu cầu sau giặt. Nhờ đó, khách hàng và nhà máy có cùng cơ sở để duyệt mẫu.