Cotton màu tự nhiên có sẵn sắc nâu hoặc xanh ngay khi quả bông nở, nhờ các chất tạo màu tích lũy trong lúc xơ phát triển. Màu vẫn có thể đổi khi vải gặp nước giặt, nhiệt hoặc ánh sáng. Một mẫu vải nâu có thể sẫm hơn sau lần giặt đầu. Chỗ thường xuyên hứng nắng trên vải xanh có thể nhạt dần.

Cotton màu tự nhiên có những màu nào?
Nâu và xanh lá là hai nhóm màu thương mại phổ biến. Bông nâu có sắc từ nâu nhạt đến nâu đậm, đôi khi ánh đỏ. Bông xanh thường có tông xám xanh hoặc ô liu. Những màu này đã có ở các giống bông được trồng từ lâu. Công việc chọn giống giúp cải thiện năng suất và chất lượng xơ phục vụ kéo sợi.
Trên nhãn hoặc phiếu chào hàng, ba tên gọi sau trả lời ba câu hỏi khác nhau.
- Cotton màu tự nhiên. Xơ bông có màu sẵn trước khi kéo sợi.
- Cotton nhuộm màu. Màu được tạo thêm ở công đoạn xơ, sợi, vải hoặc thành phẩm. Nhuộm bằng chất màu từ thực vật cũng là một cách nhuộm.
- Cotton hữu cơ. Bông được trồng theo tiêu chuẩn hữu cơ. Xơ có thể trắng hoặc có màu tự nhiên. Sợi từ bông hữu cơ vẫn có thể được nhuộm.
Giữ nguyên màu xơ có thể giảm nước và hóa chất ở khâu nhuộm. Mức tiết kiệm còn tùy các bước làm sạch, xử lý ướt và hoàn tất mà loại vải thực sự cần.
Vì sao màu thay đổi khi giặt, phơi hoặc gia công?
Ở bông nâu, sắc nâu liên quan đến một nhóm tannin gọi là proanthocyanidin. Các nhà nghiên cứu đã phân lập được dẫn xuất axit caffeic ở xơ bông xanh. Những chất này liên quan đến các lớp suberin trong thành tế bào. Vai trò của từng hợp chất trong màu xanh vẫn đang được nghiên cứu. Nghiên cứu so sánh sắc tố bông nâu và bông xanh.
Màu có thể lệch ngay giữa hai lô mang cùng tên tông. Giống bông, điều kiện trồng và độ trưởng thành của xơ đều có thể ảnh hưởng đến sắc độ. Tân Cương là một vùng sản xuất quan trọng của Trung Quốc. Khi phối nhiều kiện bông, hãy so màu dưới cùng nguồn sáng và ghi lại mã từng kiện.
Lên mặt vải, tỷ lệ pha và phần sợi lộ ra ngoài cũng làm tông màu thay đổi. Chẳng hạn, hai mẫu dệt xen cùng hai màu sợi vẫn có thể trông khác nhau. Mẫu có nhiều sợi nâu lộ trên mặt sẽ thiên về nâu hơn.
Dấu hiệu đổi màu trên vải
Trong thử nghiệm giặt gia dụng của Aliei và cộng sự năm 2024, mẫu vải chứa bông nâu sẫm rõ nhất sau lần giặt đầu. Nước cứng làm mức sẫm màu tăng trong điều kiện thử. Hustvedt và Crews cũng ghi nhận mẫu bông xanh phai rõ hơn mẫu nâu khi chiếu đèn xenon. Mức đổi màu thực tế còn tùy lô bông, nước giặt và thời gian tiếp xúc với ánh sáng. Nghiên cứu về điều kiện giặt gia dụng.
| Điều kiện | Dấu hiệu trên vải |
|---|---|
| Giặt lần đầu | Một số mẫu nâu trông sẫm hơn sau khi khô. Mức đổi màu tùy nước, chất giặt và nhiệt độ. |
| Phơi lâu dưới nắng mạnh | Một số mẫu mất sắc xanh và trông ngả vàng hơn. Mẫu nâu cũng có thể phai. |
| Xử lý bằng axit hoặc kiềm | Mẫu thử có thể nhạt trong axit hoặc đậm trong kiềm. So màu sau khi xả và làm khô. |
| Nước hoặc thiết bị có sắt | Vải có thể sẫm hoặc lệch tông. Khi có vết cục bộ, kiểm tra đường nước và bề mặt tiếp xúc. |
Chọn cách xử lý trước khi chốt màu vải
Một số giống bông màu có xơ ngắn hoặc kém bền hơn bông trắng dùng làm đối chứng. Với sợi mảnh, nên xem chiều dài, độ bền và tỷ lệ xơ ngắn của đúng lô bông. Nếu làm vải dệt kim, hãy chạy thử chi số dự kiến trên máy có mật độ kim dùng cho đơn hàng.
Có thể kéo sợi từ 100% xơ bông màu hoặc phối với bông trắng, lyocell hay modal. Tỷ lệ phối ảnh hưởng đến khả năng kéo sợi, tay vải và cả màu nhìn thấy. Nên duyệt tỷ lệ trên mẫu đã dệt. Giá thành còn tùy giá xơ, hao hụt và quy mô lô.
- Giữ nguyên màu xơ. Với vải dệt thoi có hồ sợi dọc, chọn cách rũ hồ phù hợp. Có thể thử tiền xử lý bằng enzyme nếu đáp ứng yêu cầu làm sạch. Duyệt màu trên vải sau hoàn tất.
- Nhuộm riêng sợi bông trắng. Giặt sạch thuốc nhuộm dư trước khi dệt xen với sợi bông màu. Trên mẫu sau giặt, kiểm tra xem màu từ sợi nhuộm có dây sang phần sợi giữ màu tự nhiên không.
- Nhuộm cả cây vải. Thử độ đều màu trên nền vải sẽ dùng vì màu nền ảnh hưởng đến màu thành phẩm. Khi mô tả sản phẩm, ghi riêng tỷ lệ bông màu và công đoạn nhuộm.
Thử nhiệt, pH và nước trên mẫu vải
Mẫu trong nghiên cứu của Zeng và cộng sự giữ màu tốt hơn dưới 80 °C. Trên mức đó, màu thay đổi rõ hơn khi nhiệt độ tăng. Có thể dựa vào kết quả này để chọn dải nhiệt thử cho xử lý ướt. Với sấy và định hình nhiệt, ghi nhiệt độ thực tế cùng thời gian vải chịu nhiệt. Nghiên cứu được đăng trên Journal of Textile Research năm 2020, tập 41, số 8, trang 45–49.
Trong phép thử của nhóm này, màu nhạt dần khi pH giảm dưới 7 và đậm dần khi pH tăng trên 7. Sắt và đồng đều làm thay đổi màu. Ion sắt hóa trị ba ảnh hưởng mạnh nhất trong số các ion được thử. Nếu thấy màu lệch, kiểm tra pH sau khi xả, nước cấp và các điểm có gỉ.
Để giữ màu xơ, ưu tiên công thức không có chất tẩy trắng hoặc chất tăng trắng quang học. Nếu cần đốt lông, làm bóng bằng kiềm hoặc dùng chất làm mềm, thử riêng từng công đoạn. Khi cả hai mẫu đã khô, so màu mẫu đã xử lý với mẫu đối chứng chưa xử lý dưới cùng nguồn sáng. Lặp lại phép so sau quy trình giặt đã thống nhất. Cách đối chiếu vải trước và sau giặt.
Khi thử đổi chất làm mềm, giữ nguyên nhiệt độ và các thông số còn lại để biết chênh lệch màu đến từ đâu. Nếu đổi cả nước, nhiệt độ và hóa chất trong một lần thử, rất khó tìm ra bước cần điều chỉnh.
Cách nhận biết cotton màu tự nhiên và kiểm tra độ bền màu
Màu nâu trầm, sắc ô liu hay bề mặt mờ chỉ là dấu hiệu để quan sát. Khi cần xác nhận nguồn gốc màu, phòng thử nghiệm có thể dùng phản ứng hiện màu cho xơ bông nâu và xanh. Tỷ lệ bông màu cần một phép định lượng riêng. Với vải dệt xen, ghi rõ phần sợi cần lấy mẫu. Phương pháp nhận diện GB/T 42701-2023.
Khi đọc báo cáo độ bền màu, xem cả hai kết quả. Đổi màu là mức chênh của chính mẫu thử. Dây màu là mức màu bám sang vải kèm. Một mẫu nâu có thể sẫm hơn sau giặt mà vải kèm vẫn sạch. Hai kết quả cần được ghi riêng khi duyệt vải.
Tùy công dụng, chọn phép thử giặt, ma sát, mồ hôi, nước hoặc ánh sáng. Ví dụ, với vải dùng cho đồ mặc sát da, nên xem kết quả thử mồ hôi cùng kết quả giặt. Với đơn hàng áp dụng tiêu chuẩn Trung Quốc, đối chiếu yêu cầu của từng nhóm sản phẩm. Kiểm tra phạm vi của GB 18401 và quy định GB 31701 đối với đồ trẻ em. Yêu cầu kỹ thuật GB/T 20393-2024.
Cách chọn mua và giặt để giữ màu lâu hơn
Một tấm vải pha bông trắng với bông màu vẫn có thể ghi “100% cotton” vì cả hai đều là xơ bông. Hãy hỏi tỷ lệ bông màu ở phần vải bạn định mua. Nếu có công bố hữu cơ, đối chiếu giấy tờ với đúng sản phẩm hoặc lô. Khi mua theo bộ, đặt các món cạnh nhau dưới ánh sáng ban ngày để xem độ lệch tông.
Đọc nhãn chăm sóc trước lần giặt đầu. Nếu nhãn cho phép, giặt riêng bằng nước mát và chất giặt dịu không chứa chất tẩy trắng. Xả kỹ rồi phơi ở nơi thoáng, tránh nắng gắt kéo dài. Khi đồ bị bạc thành mảng hoặc dây màu rõ sang đồ khác, chụp lại hiện trạng và liên hệ người bán.
Nếu đặt mẫu dệt, hãy gửi tỷ lệ cotton màu tự nhiên, chi số sợi, kiểu dệt, mật độ kim, mẫu màu và yêu cầu thử. Kèm sản lượng dự kiến và ngày cần hàng để xác nhận lượng đặt tối thiểu và tiến độ. Giữ cả mẫu thành phẩm đã duyệt lẫn mẫu đã giặt để đối chiếu khi nhận lô sản xuất.



