Thử nghiệm chống tĩnh điện: từ sợi đến vải và quần áo

Thử nghiệm chống tĩnh điện cần bắt đầu từ vấn đề sản phẩm phải giải quyết. Giảm bám dính khi mặc, tiêu tán điện tích và truyền tín hiệu qua sợi là những mục tiêu khác nhau. Mỗi mục tiêu cần chỉ tiêu đánh giá phù hợp.

Sợi dẫn điện có thể được dùng để tạo tính năng chống tĩnh điện. Hiệu quả còn phụ thuộc cách bố trí sợi và cấu trúc thành phẩm. Vì vậy, khi duyệt mẫu, hãy xác định đang đánh giá xơ, sợi, vải hay cả bộ quần áo.

Búp sợi màu than cạnh vải xanh cổ vịt có lưới sợi mảnh, minh họa vật liệu cho thử nghiệm chống tĩnh điện.
Hình minh họa sợi chống tĩnh điện và vải có cấu trúc lưới. Tính năng cần được xác nhận bằng phép thử phù hợp.

Thử nghiệm chống tĩnh điện và đo dẫn điện có quan hệ gì?

Chống tĩnh điện hướng tới kiểm soát việc phát sinh, tích tụ hoặc tiêu tán điện tích. Dẫn điện mô tả khả năng truyền điện tích qua vật liệu. Sợi dẫn điện là một hướng tạo tính năng chống tĩnh điện, bên cạnh xử lý tăng dẫn ion hoặc tăng khả năng hút ẩm.

Nhu cầuĐiểm cần xác nhậnMẫu cần đánh giá
Giảm bám dính, hút bụi khi mặcKhả năng nhiễm điện và tiêu tán ở điều kiện sử dụng dự kiếnVải sau hoàn tất và giặt
Kiểm soát phóng điện tĩnh điện ESDVật liệu, thiết kế và cách sử dụng theo yêu cầu đã chọnVải, quần áo và hệ thống theo phạm vi ứng dụng
Dẫn điện cho cảm biến hoặc mạch dệtĐiện trở, độ liên tục và độ ổn định khi uốn, kéo, giặtSợi, vải và các vị trí kết nối ở trạng thái sử dụng

Đo điện trở có thể là một phần của thử nghiệm chống tĩnh điện. Tiêu chí nghiệm thu được chọn theo rủi ro cần kiểm soát. Vật liệu dẫn tốt nhưng bị cô lập vẫn có thể tích điện, nên phải xem cả cách kết nối và sử dụng.

Vì sao quần áo tích điện khi cọ xát?

Khi hai bề mặt tiếp xúc rồi tách ra, điện tích có thể chuyển giữa chúng. Cọ xát làm quá trình tiếp xúc và phân tách lặp lại. Mức nhiễm điện phụ thuộc cặp vật liệu, diện tích tiếp xúc, tốc độ tách và môi trường.

Nách, cổ tay, eo, đùi và các lớp vải thường xuyên cọ xát. Khi cởi áo, vùng tiếp xúc lớn tách nhanh nên có thể xuất hiện tiếng lách tách hoặc phóng điện.

Điện tích còn lại nhiều hay ít phụ thuộc cả tốc độ phát sinh lẫn khả năng tiêu tán. Ở môi trường khô, một số vật liệu ít hút ẩm khó tiêu tán điện tích hơn. Thử nghiệm chống tĩnh điện vì thế phải ghi nhiệt độ, độ ẩm và điều hòa mẫu.

Tĩnh điện có thể làm vải bám người, dính giữa các lớp hoặc hút hạt bụi. Trong môi trường chuyên dụng, phóng điện còn có thể ảnh hưởng linh kiện nhạy cảm. Riêng xù lông và vón hạt cần xem thêm ma sát, xơ, sợi và cấu trúc vải.

Vật liệu kiểm soát điện tích bằng những cơ chế nào?

Một số chất hoàn tất tạo bề mặt ưa nước hoặc hỗ trợ dẫn ion. Hiệu quả có thể thay đổi theo độ ẩm và số lần giặt. Khi thử nghiệm chống tĩnh điện, cần đối chiếu cả mẫu mới hoàn tất và mẫu sau chăm sóc.

Hướng khác là đưa thành phần dẫn điện vào xơ, sợi hoặc cấu trúc vải. Điện tích có thể được truyền qua đường dẫn khi có kết nối phù hợp. Ở một số cấu trúc, cảm ứng và phóng điện corona cũng góp phần kiểm soát điện tích.

Thông tin kỹ thuật về xơ dẫn điện Belltron mô tả cơ chế dẫn truyền và phóng điện corona. Nhiệt, lực căng và xử lý cũng có thể ảnh hưởng tính năng thành phẩm.

Phóng điện corona là một cơ chế của một số vật liệu. Nạp điện bằng corona lại là cách tạo điện tích trong phép thử. Khi lập yêu cầu, ghi cả tỷ lệ xơ dẫn, khoảng cách bố trí, lớp bao và các điểm tiếp xúc.

Bốn nhóm vật liệu dẫn điện cần phân biệt

Nhóm vật liệuDạng ứng dụngĐiểm kiểm tra
Kim loạiXơ thép không gỉ, sợi hoặc nền xơ phủ bạc, đồngĐộ liên tục, độ bám lớp phủ, thay đổi sau giặt và uốn
Polymer dẫn điệnPolypyrrole, polyaniline, PEDOT:PSS; hệ polymer dẫn ionCơ chế dẫn electron hay ion, độ ổn định và điều kiện ẩm
CarbonCarbon black, ống nano carbon, graphene trong cấu trúc hoặc lớp phủKhả năng tạo mạng dẫn, phân tán và tiếp xúc giữa các phần dẫn
MXeneVật liệu carbua hoặc nitrua kim loại chuyển tiếp dạng hai chiều, dùng trong xơ hoặc lớp phủOxy hóa, độ bám và độ bền sau biến dạng, giặt

Polymer dẫn electron và polymer dẫn ion không nên bị gộp thành một cơ chế. Ở nhóm dẫn ion, khả năng chuyển động của ion là yếu tố quan trọng. Với polymer liên hợp, trạng thái vật liệu và pha tạp ảnh hưởng độ dẫn.

Với MXene, độ bám vào nền xơ và ổn định oxy hóa là những điểm cần kiểm tra. Lớp phủ dẫn tốt ban đầu có thể thay đổi sau giặt hoặc biến dạng. Thử nghiệm chống tĩnh điện cần thực hiện trên mẫu dự định dùng, theo quy trình đã chọn.

Để chọn vật liệu cho thử nghiệm chống tĩnh điện, cần biết phần dẫn nằm ở bề mặt hay bên trong xơ. Với lõi dẫn được bao kín, điện cực ngoài có thể không tiếp xúc trực tiếp phần dẫn. Cấu trúc này cần được xác nhận với phòng thử nghiệm trước khi đo.

Thử nghiệm chống tĩnh điện phải đúng cấp mẫu

Từ xơ và sợi đến vải, quần áo

Thử nghiệm chống tĩnh điện trên xơ hoặc sợi cần ghi quy cách, chiều dài đo và cách tiếp xúc điện cực. Khi so hai mẫu, hãy giữ cùng cấu hình đo. Sau dệt, khoảng cách bố trí và điểm liên kết có thể làm đường truyền điện thay đổi.

Trên vải, thử nghiệm chống tĩnh điện cần ghi mặt phải, mặt trái và hướng lấy mẫu. Ở vải ô lưới, điện cực có thể tiếp xúc sợi dẫn hoặc vùng nền cách điện. Báo cáo nên ghi vị trí đo và khoảng cách giữa các sợi dẫn.

Ở quần áo, đường may và điểm nối giữa các mảnh vải có thể ảnh hưởng tính liên tục điện. Nếu ứng dụng cần nối đất, phải đánh giá đường kết nối của hệ thống. Mẫu vải và trang phục hoàn chỉnh vì thế cần có hồ sơ đánh giá riêng.

Chọn tiêu chuẩn theo mục đích

Phương pháp thử quy định cách tạo tác động và đo kết quả. Giới hạn đạt có thể nằm trong tiêu chuẩn sản phẩm hoặc yêu cầu kỹ thuật của khách. Khi chọn thử nghiệm chống tĩnh điện, cần ghi cả hai phần.

Tiêu chuẩnNội dung cần nhận diện
GB/T 12703.1-2021Phương pháp nạp điện bằng corona
GB/T 12703.2-2021Phương pháp ma sát thủ công
GB/T 12703.4-2010Đánh giá điện trở suất
GB/T 12703.6-2010Điện trở rò của xơ
GB 12014-2019Tiêu chuẩn sản phẩm quần áo bảo hộ chống tĩnh điện của Trung Quốc

Các phần của bộ GB/T 12703 có phạm vi và phiên bản riêng. Cần đối chiếu mã đầy đủ trên phiếu yêu cầu. Không dùng một giới hạn duy nhất cho mọi phương pháp hoặc mọi thị trường.

ISO 18080-1 đo điện áp đỉnh và thời gian suy giảm sau nạp corona trên vải. Tiêu chuẩn lưu ý giới hạn khi đánh giá bảo vệ người hoặc thiết bị nhạy ESD. Với những ứng dụng đó, hãy xác nhận phương pháp cùng yêu cầu của hệ thống sử dụng.

IEC 61340-4-9:2024 quy định phương pháp đo điện trở quần áo kiểm soát tĩnh điện. Một số vật liệu có lớp dẫn nằm bên trong có thể không đo được theo các phương pháp này. Cần xác nhận vị trí phần dẫn và khả năng tiếp xúc điện cực.

Vì sao kết quả thử nghiệm chống tĩnh điện có thể khác nhau?

Khi chọn thử nghiệm chống tĩnh điện, trước tiên xác định đại lượng cần đo. Điện trở cho biết sự cản trở dòng điện theo cấu hình đo. Điện tích sau ma sát cho biết lượng điện còn lại sau tác động đã quy định. Thời gian suy giảm theo dõi điện áp giảm sau nạp điện.

Điện trở đo bằng ohm. Khi tính điện trở suất từ điện trở, cần xét hình học đo theo phương pháp. Không so trực tiếp điện trở trên một chiều dài sợi với điện trở suất của vải. Hãy đọc tên đại lượng và đơn vị trong từng báo cáo.

Trong thử nghiệm chống tĩnh điện, thời gian điện áp giảm còn một nửa mức ban đầu là một chỉ tiêu. Kết quả chỉ nên đối chiếu khi có cùng mốc điện áp tham chiếu và điều kiện đo. Không có hệ số chung để đổi chỉ tiêu này thành điện trở.

Vải có sợi dẫn dạng sọc hoặc ô lưới

Nền vải và sợi dẫn có thể mang đặc tính điện khác nhau. Kết quả phụ thuộc cách nạp điện, phân bố sợi, tiếp xúc và điều kiện đo. Vì thế, điện tích còn lại thấp trong một phép thử chưa dự báo thời gian suy giảm ở phép khác.

Khi thử nghiệm chống tĩnh điện cho kết quả khác nhau, so lại cách nạp điện, gá mẫu và điều kiện môi trường. Giữ cùng mã mẫu và trạng thái sau giặt khi đối chiếu. Nếu hợp đồng yêu cầu hai chỉ tiêu, mỗi chỉ tiêu phải đáp ứng giới hạn tương ứng.

Vải phủ dẫn điện một mặt

Mặt phủ và mặt nền có thể cho kết quả khác nhau vì cấu trúc khác nhau. Phiếu thử cần ghi rõ mặt đo. Cũng cần xác nhận bề mặt nào tiếp xúc cơ thể hoặc môi trường trong ứng dụng thực tế.

Nếu thiết bị hiển thị điện áp hoặc thời gian bằng 0, xác nhận khả năng nạp điện và phạm vi đo trước. Khi điện áp ban đầu quá thấp, cần kiểm tra cách xác định thời gian suy giảm theo phương pháp. Kết quả phải được ghi riêng cho từng mặt đã thử.

Chốt điều kiện thử nghiệm chống tĩnh điện trước khi gửi mẫu

Một yêu cầu thử nghiệm chống tĩnh điện nên có đủ thông tin để phòng thử nghiệm chọn và tái lập phép đo. Những mục cần ghi gồm:

  • Mục đích sử dụng, thị trường và tiêu chuẩn sản phẩm nếu có.
  • Thành phần, quy cách sợi, cấu trúc vải và cách phân bố phần dẫn điện.
  • Mặt, hướng, vị trí đo và điều kiện kết nối đất theo phương pháp.
  • Nhiệt độ, độ ẩm, thời gian điều hòa và trạng thái mẫu.
  • Mã phép thử, đơn vị, giới hạn chấp nhận và điều kiện giặt.

Nên thử mẫu sau nhuộm và hoàn tất, rồi đối chiếu sau số chu kỳ giặt đã thỏa thuận. Phần đánh giá vải trước và sau giặt giúp thống nhất trạng thái so sánh. Giữ mã lô và mẫu lưu để kiểm tra tính nhất quán của đơn bổ sung.

Khi trao đổi mẫu, gửi ứng dụng, thành phần, quy cách sợi, màu và yêu cầu thử nghiệm chống tĩnh điện. Kèm số lượng, MOQ và lịch giao dự kiến. Chúng tôi đề nghị chốt cấp mẫu và tiêu chí đạt trước khi so kết quả giữa các phương án vật liệu.