Dẫn ẩm theo chiều dọc của vải: đo chiều cao mao dẫn

Phép thử dẫn ẩm theo chiều dọc cho thấy nước di chuyển trên vải ra sao. Mẫu được treo đứng, một đầu tiếp xúc với nước. Sau thời gian quy định, người thử ghi lại chiều cao nước dâng. Đây là cách quan sát hiệu ứng mao dẫn trong cấu trúc vải.

Chiều cao mao dẫn không tự chứng minh vải “thấm mồ hôi tốt” hoặc khô nhanh. Kết quả chỉ có ý nghĩa khi mẫu, hướng cắt, độ ẩm, thời gian và cách đọc được giữ thống nhất. Muốn đánh giá vải dùng cho thể thao, cần xem thêm các chỉ tiêu quản lý ẩm và tốc độ khô.

Dải vải được treo thẳng trong nước để đo chiều cao mao dẫn
Theo dõi chiều cao nước dâng để so sánh khả năng dẫn ẩm của vải.

Dẫn ẩm theo chiều dọc đo điều gì?

Khi một đầu dải vải chạm nước, chất lỏng có thể đi lên qua các khe giữa xơ, sợi và cấu trúc vải. Đây là hiệu ứng mao dẫn. Chiều cao nước dâng sau một khoảng thời gian phản ánh khả năng dẫn nước theo chiều dọc của mẫu trong điều kiện thử.

Trong ống mao dẫn lý tưởng, độ cao phụ thuộc vào khả năng làm ướt, bán kính ống, sức căng bề mặt và khối lượng riêng của chất lỏng. Vải thật có các đường dẫn không đồng đều. Mô hình này giúp giải thích xu hướng, nhưng không thể dự đoán trực tiếp kết quả của từng mẫu vải.

Phép thử theo chiều dọc không cho biết nước lan ngang ra sao hoặc vải khô nhanh thế nào. Mẫu có thể dâng nước cao nhưng lan ngang kém; một mẫu khác có thể lan tốt nhưng chiều cao dâng thấp hơn.

Chỉ tiêuĐiều được quan sátKhông thể kết luận chỉ từ chỉ tiêu này
Độ thấm hútNước bắt đầu thấm vào bề mặt nhanh hay chậm.Khả năng truyền ẩm qua toàn bộ vải.
Dẫn ẩm theo chiều dọcNước dâng dọc theo dải mẫu trong thời gian thử.Tốc độ lan ngang hoặc tốc độ khô.
Quản lý ẩm lỏngKhả năng thấm, lan và truyền nước giữa hai mặt vải.Độ thoáng khí hoặc cảm giác mát khi tiếp xúc.
Tốc độ khôMức nước giảm theo thời gian trong điều kiện thử.Khả năng mao dẫn nếu chưa đo riêng.

Cách thử dẫn ẩm theo chiều dọc: chọn đúng phương pháp

Trước khi cắt mẫu, hãy xác định câu hỏi cần trả lời. Có phép thử ghi khoảng cách nước dâng trong một khoảng thời gian cố định; cũng có phép thử đo thời gian để nước đạt đến khoảng cách quy định. Hai cách đặt điểm kết thúc khác nhau nên kết quả không thể so sánh trực tiếp.

GB/T 21655.1-2023 là phiên bản hiện hành của phương pháp đánh giá khả năng hút ẩm và khô nhanh bằng các phép thử kết hợp. Tiêu chuẩn xem xét nhiều chỉ tiêu, trong đó có chiều cao mao dẫn. Khi lập yêu cầu thử nghiệm, cần ghi đúng số hiệu và năm ban hành.

FZ/T 01071-2008 là phương pháp thử riêng về hiệu ứng mao dẫn của hàng dệt. Cơ sở dữ liệu tiêu chuẩn quốc gia hiện ghi nhận tiêu chuẩn này còn hiệu lực.

Với phép thử AATCC, AATCC TM197-2022 đo tốc độ dẫn nước đến khoảng cách xác định, còn AATCC TM213-2022 ghi khoảng cách đạt được trong thời gian xác định. AATCC nêu phạm vi áp dụng cho vải dệt thoi, dệt kim và vải không dệt.

Các tiêu chuẩn trên quy định cách thử và cách báo cáo; chúng không tự đặt ra một ngưỡng đạt chung cho mọi loại vải. Mức yêu cầu cần được bên mua và nhà cung cấp thống nhất theo ứng dụng cuối, cấu trúc vải và phương pháp thử.

Quy trình đo chiều cao mao dẫn của vải

Khi cần báo cáo theo tiêu chuẩn, phòng thử nghiệm phải áp dụng đúng phiên bản và điều kiện quy định. Các bước dưới đây giúp người gửi mẫu nắm được những thông tin cần thống nhất trước khi thử; chúng không thay thế toàn văn tiêu chuẩn.

1. Chốt mẫu và hướng cắt

FZ/T 01071-2008 quy định mẫu dải dài ít nhất 250 mm, có chiều rộng hữu hiệu 30 mm. Lấy mẫu đại diện, tránh vùng có lỗi cục bộ. Đánh dấu mặt vải và hướng dọc trước khi cắt.

Với vải, cần thử các mẫu theo hướng dọc và ngang, đồng thời báo cáo riêng từng hướng. Tiêu chuẩn yêu cầu ít nhất ba mẫu cho mỗi mẫu thử; khi gửi phòng thử nghiệm, hãy xác nhận số lượng mẫu và cách lấy mẫu áp dụng cho loại vải cụ thể.

Nếu là vải pha, cần ghi rõ thành phần và tỷ lệ pha. Cũng nên ghi kiểu dệt hoặc dệt kim, định lượng và các bước hoàn tất đã sử dụng.

2. Điều hòa mẫu và nước thử

Điều hòa mẫu và nước thử trong môi trường tiêu chuẩn. FZ/T 01071-2008 nêu nhiệt độ 20 ± 2°C và độ ẩm tương đối 65 ± 3%. Giữ điều kiện giống nhau giữa các lượt đo.

Hạn chế gió gần thiết bị vì luồng khí có thể làm thay đổi tốc độ bay hơi. Ghi lại điều kiện phòng để có thể đối chiếu hoặc lặp lại phép thử.

3. Treo mẫu và bắt đầu đo

Gắn đầu trên của mẫu vào thanh treo. Dùng kẹp giữ mẫu thẳng nhưng không kéo giãn. Theo FZ/T 01071-2008, đầu dưới của mẫu đặt 15 ± 2 mm dưới vạch không trên thước đo. Sau đó điều chỉnh vị trí để mặt nước trùng với vạch không.

Bắt đầu tính giờ khi mặt nước trùng vạch. Giữ nguyên độ nhúng và cách xử lý mép cắt giữa các mẫu để hạn chế sai khác do thao tác.

4. Ghi kết quả và lập báo cáo

FZ/T 01071-2008 quy định ghi chiều cao mao dẫn sau 30 phút; khi cần, có thể đo thêm tại các mốc 1, 5, 10, 20 phút hoặc thời gian dài hơn. Báo cáo cần nêu thời điểm đo, hướng mẫu và cách đọc kết quả.

Tiêu chuẩn có cách ghi mức nước dâng cao nhất và/hoặc thấp nhất. Không trộn hai cách đọc trong cùng một bảng so sánh. Ghi từng kết quả trước khi tính giá trị trung bình; nếu kết quả phân tán lớn, hãy kiểm tra vị trí lấy mẫu, độ căng, độ nhúng và tình trạng hoàn tất.

Yếu tố ảnh hưởng đến chiều cao mao dẫn

Thành phần xơ ảnh hưởng đến khả năng làm ướt. Cotton và viscose thường dễ được nước làm ướt hơn polyester chưa xử lý. Tuy vậy, điều đó không đảm bảo mọi mẫu cotton hoặc viscose đều có chiều cao mao dẫn cao hơn. Độ rỗng, độ xoắn, độ mảnh và cấu trúc đường dẫn trong vải cũng có vai trò quan trọng.

Tiết diện xơ không quyết định kết quả một mình. Xơ có rãnh hoặc tiết diện không tròn có thể tạo thêm khoảng trống giữa các xơ. Những khoảng trống đó chỉ hỗ trợ dẫn nước khi chúng nối thành đường dẫn liên tục. Vì vậy, cần thử trên sợi và vải thực tế thay vì suy kết quả chỉ từ hình dạng tiết diện.

Vải dệt kim có vòng sợi và khoảng rỗng riêng; vải dệt thoi có các điểm giao giữa sợi dọc và sợi ngang. Không có quy tắc chung rằng vải dệt kim luôn dẫn ẩm tốt hơn vải dệt thoi. Mật độ, định lượng, chi số và cấu trúc cụ thể đều có thể làm thay đổi kết quả.

Hoàn tất ưa nước có thể giúp bề mặt dễ thấm hơn. Ngược lại, lớp phủ, chất làm mềm, chất chống thấm hoặc công thức nhuộm có thể làm thay đổi đường dẫn nước. Nếu tính năng cần duy trì sau giặt, hãy thử lại mẫu sau số chu kỳ giặt đã thống nhất.

Dẫn ẩm và khô nhanh là hai kết quả khác nhau

Chiều cao mao dẫn chỉ mô tả nước di chuyển lên mẫu theo một hướng trong điều kiện thử cụ thể. Chỉ số này không đo trực tiếp lượng nước còn lại trên vải hoặc tốc độ bay hơi. Vì vậy, mẫu dẫn nước tốt chưa chắc khô nhanh.

GB/T 21655.2-2019 đánh giá khả năng quản lý ẩm động của vải. AATCC TM195 cũng tập trung vào quản lý ẩm lỏng; AATCC TM201 dùng tấm gia nhiệt để đánh giá tốc độ khô. ISO 17617:2014 đo đặc tính khô của vải, không áp dụng cho xơ rời hoặc sợi.

Qmax đo cảm giác mát tại thời điểm vải tiếp xúc với bề mặt nóng hơn. Chỉ số này không thay thế phép thử dẫn ẩm hoặc khô nhanh. Có thể xem thêm bài kiểm tra Qmax và cảm giác mát khi tiếp xúc. Tương tự, độ thoáng khí của vải là một đặc tính riêng, không thể suy ra chỉ từ chiều cao mao dẫn.

Cách dùng kết quả khi phát triển và mua vải

Khi so sánh mẫu, hãy giữ nguyên cấu trúc và phương pháp thử. Nếu cùng lúc thay đổi chi số, mật độ, tiết diện xơ và hoàn tất, sẽ khó xác định yếu tố nào tạo ra khác biệt. Mỗi vòng thử nên thay ít yếu tố để kết quả dễ diễn giải.

Trong yêu cầu mua hàng hoặc hợp đồng, ghi rõ tên và phiên bản phương pháp, hướng mẫu, thời gian đo, điều kiện giặt, số lần lặp và cách tính kết quả. Tránh chỉ ghi “dẫn ẩm tốt” hoặc tự lấy ngưỡng của thương hiệu khác. Hai bên cần thống nhất tiêu chí theo ứng dụng thực tế.

Để sàng lọc nội bộ, có thể so sánh hai mảnh vải dư trong cùng điều kiện. Giữ nguyên kích thước, hướng cắt, nước thử, độ nhúng và thời gian đo. Kết quả này chỉ có tính tham khảo, không thay thế báo cáo thử nghiệm theo tiêu chuẩn.

Không cắt áo đang sử dụng để thử; hãy dùng vải dư. Nếu cần công bố tính năng khô nhanh, hãy thử trên vải đã dệt và hoàn tất. Kết quả trên sợi không thay thế được kết quả trên vải thành phẩm.

Thông tin cần thống nhất trước khi gửi mẫu

  • Thành phần xơ, tỷ lệ pha, chi số và loại sợi.
  • Kiểu dệt hoặc dệt kim, mật độ, định lượng và hướng cần kiểm tra.
  • Màu sắc, công thức hoàn tất và tình trạng mẫu trước hoặc sau giặt.
  • Phương pháp thử và phiên bản tiêu chuẩn cần áp dụng.
  • Thời gian đo, số chu kỳ giặt và cách tính kết quả.
  • Chỉ tiêu cần duyệt: mao dẫn dọc, quản lý ẩm lỏng hay tốc độ khô.
  • Số lượng mẫu, MOQ và thời điểm cần mẫu hoặc hàng.

Để đội ngũ phát triển sợi đối chiếu, hãy gửi ứng dụng cuối, thành phần, chi số, cấu trúc, màu sắc, hoàn tất, phương pháp thử, MOQ và thời điểm cần mẫu. Nếu hiện chỉ có sợi, hãy dệt hoặc đan mẫu theo cấu trúc dự kiến rồi thử dẫn ẩm theo chiều dọc trên vải.

Câu hỏi thường gặp

Chiều cao mao dẫn lớn có nghĩa là vải khô nhanh hơn không?

Không. Chiều cao mao dẫn cho biết nước dâng đến đâu trong một khoảng thời gian. Tốc độ khô cần được đánh giá bằng phép thử riêng.

Có thể dùng AATCC TM197 để đo theo thời gian không?

TM197-2022 đo tốc độ dẫn nước đến khoảng cách xác định. TM213-2022 ghi khoảng cách nước dâng trong thời gian xác định. Hãy chọn phương pháp phù hợp với cách cần báo cáo.

Thử sợi có thay cho thử vải không?

Không. ISO 17617 đo đặc tính khô của vải, không áp dụng cho xơ rời hoặc sợi. Hãy thử mẫu vải có cấu trúc và hoàn tất dự kiến.