Kiểm soát chất lượng sợi bắt đầu từ dấu hiệu trên vải
Vải có sọc ngang, xưởng dệt nghi lỗi sợi, bên nhuộm kiểm tra bể. Nếu mỗi bên nhìn một chỉ tiêu, khó tìm nguyên nhân.
Hướng dẫn kiểm soát chất lượng sợi bắt đầu từ hình dạng và vị trí lỗi; ghi nhận lỗi lặp ra sao và xuất hiện sau công đoạn nào. Sau đó mới đối chiếu dữ liệu về chất lượng sợi, máy và nhuộm.
Sợi filament và sợi xơ ngắn có nhóm chỉ tiêu khác nhau. Đánh giá chất lượng sợi cần xem giá trị trung bình và mức dao động. Đối chiếu thêm mẫu chuẩn và điều kiện sản xuất.

Chỉ tiêu chất lượng sợi filament cần xem
Với POY, FDY hoặc DTY, kiểm tra denier, số filament (F) và sai lệch giữa mẫu, cone, lô. Đây là nhóm chỉ tiêu nền tảng của chất lượng sợi filament. Lấy mẫu nhiều cone, ghi giá trị trung bình và khoảng dao động.
Denier giống nhau chưa chắc chạy máy hoặc lên màu giống nhau. Khi chất lượng sợi thay đổi, đối chiếu nguyên liệu, thời điểm kéo, bảo trì và cuốn cone. Với DTY, ghi tỷ lệ kéo, nhiệt độ và làm nguội nếu có.
Lực đứt, độ giãn và độ co
Lực đứt và độ giãn cho biết sợi phản ứng thế nào khi chịu tải. Xem giá trị trung bình cùng mức phân tán để đánh giá chất lượng sợi trong cả lô. Một lô đạt lực trung bình nhưng dao động lớn vẫn có thể làm tăng đứt sợi khi dệt.
ISO 2062 mô tả phép thử lực đứt và độ giãn của sợi đơn lấy từ cone. Phạm vi tiêu chuẩn loại trừ sợi elastomeric và một số sợi đặc biệt. Với spandex hoặc sợi bọc, cần xác nhận phương pháp phù hợp. Phạm vi ISO 2062.
Chỉ so sánh độ co trong nước nóng hoặc hơi nước khi cùng nhiệt độ, thời gian, sức căng và cách chuẩn bị mẫu. Với DTY, kiểm tra độ xoăn, độ phồng và khả năng hồi phục. Các chênh lệch có thể ảnh hưởng đến độ phủ và độ ổn định sau định hình.
Độ xoăn, điểm nối và dầu hoàn tất
Với sợi interlaced, xác nhận mật độ điểm nối và độ ổn định khi tháo sợi. Điểm nối quá thưa có thể làm filament tách khi dệt; mật độ cao đôi khi ảnh hưởng cảm giác tay.
Hàm lượng dầu là một phần của chất lượng sợi và cần phù hợp quy trình. Dầu thấp có thể tăng ma sát, xơ tưa hoặc đứt sợi; dầu dư hoặc không tương thích có thể gây khó thấm ướt, bám bẩn hay loang màu. Với sợi nhuộm, so sánh độ đều màu giữa cone theo cùng công thức thử.
Chỉ tiêu chất lượng sợi xơ ngắn
Với sợi cotton, polyester staple hoặc sợi pha, chi số là điểm đầu để đánh giá chất lượng sợi. So sánh thông số danh nghĩa với số đo và dao động giữa cone, lô. ISO 2060 nêu phương pháp xác định khối lượng trên chiều dài; mẫu cần được điều hòa phù hợp. Xem hướng dẫn phân tích mẫu vải khi cần đọc cấu trúc sợi.
Độ săn, CVm và điểm dày mảnh
Độ săn và hướng xoắn ảnh hưởng đến độ bền, độ phủ và cảm giác tay. ISO 2061 xác định hướng và số vòng xoắn. Phạm vi tiêu chuẩn không gồm một số cấu trúc như open-end và filament interlaced.
CVm thể hiện biến động khối lượng theo chiều dài; kết hợp biểu đồ, điểm dày, điểm mảnh và neps để khoanh vùng độ không đều của chất lượng sợi. ISO 16549 mô tả phép đo điện dung và cách đếm một số khuyết tật. CVm cao có thể liên quan đến sọc hoặc độ phủ không đều, nhưng chưa đủ để xác định nguyên nhân.
Lông sợi, độ bền và tỷ lệ pha
Lông sợi là một thành phần của chất lượng sợi; mức cao có thể tăng nguy cơ nổi xơ, móc sợi hoặc xù lông. Kết quả còn phụ thuộc xơ, cấu trúc sợi, kiểu dệt, hoàn tất và ma sát khi sử dụng.
Đối chiếu lực đứt đơn sợi, CV lực đứt và lịch đứt trên máy. Lực thấp ảnh hưởng khả năng gia công; dao động lớn làm tăng rủi ro. Phiếu nghiệm thu cần ghi trung bình, độ phân tán và phương pháp thử.
Với sợi pha, xác nhận loại xơ, tỷ lệ và mã lô. Đổi lô khi bổ sung đơn hoặc tỷ lệ pha dao động có thể làm đổi sắc độ nếu hai thành phần bắt màu khác nhau. Báo cáo cần gắn với lô thực tế.
Độ hồi ẩm liên quan đến khối lượng giao nhận và lưu kho; độ hồi ẩm quy định, độ hồi ẩm thực tế và hàm lượng ẩm là các khái niệm khác nhau. Hợp đồng nên ghi rõ cơ sở tính khối lượng và điều kiện đo.
Phương pháp kéo sợi khác nhau, không thể so sánh trực tiếp
Ring-spun, rotor-spun và vortex-spun tạo cấu trúc khác nhau; chất lượng sợi vì vậy có thể khác về lực, độ đều và lông sợi. So sánh trong cùng thành phần, chi số, độ săn và điều kiện thử.
Xơ lạ và màng nhựa có thể để lại dấu trên vải
Kiểm tra xơ lạ, màng nhựa, tóc và xơ màu để đánh giá chất lượng sợi. Tạp chất có thể lẫn vào lúc thu hoạch, vận chuyển, đóng kiện hoặc làm sạch. Màng phủ nông nghiệp bị xé nhỏ là một nguồn có thể gặp trong bông; mức rủi ro tùy cách thu gom.
Mảnh màng nhựa có thể tạo chấm sáng hoặc vùng bán trong; xơ màu để lại đốm sáng hay tối, tùy màu nền vải. Chỉ riêng cách thu hoạch chưa đủ cơ sở để đánh giá độ sạch. Hãy lưu ảnh, mẫu và hồ sơ lô để truy nguyên.
Khi vải có lỗi, hãy thu hẹp nguyên nhân theo trình tự
Khi kiểm tra chất lượng sợi qua lỗi vải, ghi hình dạng, hướng, khoảng cách, vị trí và phạm vi. Ghi mã cuộn, lô sợi, máy, mẻ nhuộm và công đoạn phát hiện. Chụp mẫu lỗi và mẫu chuẩn dưới cùng nguồn sáng.
Vệt lặp đều gợi ý yếu tố chu kỳ. Đối chiếu dữ liệu chất lượng sợi với chuyển động máy, cấp sợi, cuộn vải, mối nối và thời điểm thay cone. Khoảng cách tương ứng một chu kỳ chỉ là manh mối; sợi cũng có thể có chu kỳ tuyến tính hoặc mối nối lặp.
Vùng loang, chấm rải rác hoặc đậm nhạt không đều cần so sánh theo lô sợi, độ đều, lông sợi, tỷ lệ pha và khả năng lên màu. Nhuộm hoàn tất cũng có thể gây biểu hiện tương tự. Đặt vải mộc cạnh thành phẩm.
Nếu nhiều cuộn hoặc mẻ có lỗi tương tự, tìm yếu tố chung như lô nguyên liệu, công thức, máy hoặc tiền xử lý. Nếu chỉ một cuộn hay mẻ bị ảnh hưởng, kiểm tra hồ sơ tương ứng. Ghi tỷ lệ dung dịch, thứ tự nạp, đường cong nhiệt và điểm lấy mẫu.
Với vải pha hoặc dệt giao thoa, xác nhận lô từng thành phần, vị trí cấp sợi và khả năng lên màu. Chênh lệch co nhiệt có thể gây phồng hoặc quăn biên. So sánh mẫu cùng điều kiện.
Bốn bước kiểm tra sọc ngang trên vải dệt kim
- Đo khoảng cách. Đo ba đến năm khoảng ở đầu, giữa và cuối cuộn. Ghi chiều rộng vệt, vị trí kim hoặc đường cấp sợi. Xác định vệt đều hay ngẫu nhiên.
- Đối chiếu máy và hồ sơ sợi. Kiểm tra bộ cấp sợi, kéo vải, cuộn vải, lịch dừng, thay cone và mối nối. Nếu bước vệt gần chu kỳ máy, xác minh từng yếu tố. Nếu trùng lúc thay cone, truy lô sợi.
- So sánh trước và sau nhuộm. Kiểm tra cùng vị trí dưới nguồn sáng cố định. Vệt trên vải mộc đã xuất hiện trước nhuộm. Nếu chỉ lộ sau nhuộm, công đoạn này có thể làm rõ khác biệt vật liệu hoặc cấu trúc.
- Thử dệt có kiểm soát. Dùng lô chuẩn hoặc thay một lô nghi vấn, giữ cài đặt máy nếu có thể. Mỗi lần chỉ đổi một yếu tố. Ghi gauge, tốc độ, sức căng và giữ lại mẫu trước, sau.
Trong một ca trên hơn 30 cuộn, vệt tối cách nhau khoảng 17 mm. Tám cone spandex 20D từ hai thời điểm sản xuất có chênh lệch về lực đứt, độ giãn và ứng suất tại 300%. Giải pháp là tách cone theo thời điểm và dùng nhóm gần nhau trên cùng máy. Xem hồ sơ ca sọc ngang với spandex 20D.
Dùng mẫu đối chứng để kiểm tra công đoạn nhuộm
Giữ vải mộc lỗi và mẫu đối chứng gần tương đương về thành phần, kiểu dệt, định lượng và tiền xử lý. Xử lý theo cùng công thức, tỷ lệ dung dịch, đường cong nhiệt và định hình. Nếu cả hai lỗi, kiểm tra điều kiện nhuộm; nếu một mẫu lỗi, xem lại cấu trúc và lô nguyên liệu.
Ghi nguồn sáng, vị trí đo, dữ liệu sai khác màu và mã mẫu. Sau giặt hoặc xử lý nhiệt, kiểm tra kích thước, xù lông và độ bền theo yêu cầu. Giữ mẫu từng công đoạn để xác định lỗi xuất hiện ở bước nào.
Ghi tiêu chí nghiệm thu vào phụ lục kỹ thuật
Tiêu chuẩn thử thường quy định cách lấy mẫu và đo; hai bên cần thống nhất giới hạn. Phụ lục ghi cấu trúc sợi, chi số hoặc denier, sai lệch, lực đứt, độ giãn, CVm, độ săn, co nhiệt, dầu, hồi ẩm, tỷ lệ pha và phương pháp thử.
Với filament, nêu số F, độ xoăn hoặc mật độ điểm nối; với sợi xơ ngắn, thống nhất lông sợi, điểm dày mảnh, neps và xơ lạ. Ghi số mẫu, cách đánh giá cone/lô, nơi thử lại, thời gian lưu mẫu và cách xử lý hàng không đạt.
Lưu mẫu và hồ sơ lô để có thể kiểm tra lại
Hồ sơ chất lượng sợi nên gắn với mẫu sợi và vải mộc tương ứng. Nhãn ghi mã lô, nhà cung cấp, quy cách, ngày, máy dệt, số cuộn và mẻ nhuộm. Hồ sơ lô ghi thay sợi, thay cone, chỉnh máy, dừng máy, công thức nhuộm và định hình.
Khi có bất thường, cách ly cuộn lỗi, lấy mẫu đối chứng và thử lại. Xem danh sách kiểm tra sợi pha trước khi đặt hàng. Khi yêu cầu mẫu, gửi thành phần, chi số hoặc denier, phương pháp kéo, màu, ứng dụng, thông số máy, ảnh lỗi và hồ sơ lô. Dữ liệu này giúp đội ngũ hỗ trợ mẫu đánh giá chất lượng sợi và chọn phép đối chiếu phù hợp.



