Kiểm tra vải trong giai đoạn phát triển giúp phát hiện rủi ro trước khi mẫu được gửi cho khách. Đây là bước quan trọng với nhà máy tất, xưởng dệt kim, thương hiệu đồ lót, sportswear và knitwear.
Một mẫu vải có thể đi theo hai hướng khác nhau. Ở hướng thứ nhất, phiếu mẫu không ghi yêu cầu test. Khi mẫu về, người phụ trách chỉ xem màu và cảm giác tay rồi gửi cho khách. Sau đó, khách kiểm tra độ co rút hoặc độ bền màu và phát hiện kết quả không phù hợp. Mẫu phải làm lại. Lịch giao hàng cũng bị ảnh hưởng.
Ở hướng thứ hai, yêu cầu kỹ thuật được ghi ngay từ lúc hỏi mẫu. Mẫu vải được kiểm tra theo đúng ứng dụng và trạng thái dự kiến. Nếu độ co lệch, công đoạn tiền co hoặc định hình được xem xét lại. Nếu độ bền màu chưa phù hợp, quy trình nhuộm và hoàn tất được kiểm tra trước khi gửi mẫu.
Khác biệt nằm ở thời điểm kiểm soát. Chờ khách gửi test chỉ giúp xác nhận lỗi. Kiểm tra vải sớm giúp người phát triển biết cần điều chỉnh ở đâu.
Phát triển mẫu cần bắt đầu từ yêu cầu kiểm tra. Báo cáo chỉ có giá trị khi mẫu, phương pháp và tiêu chuẩn được đối chiếu cùng nhau.
Kiểm tra vải bắt đầu từ yêu cầu đầu vào
Phiếu mẫu không nên chỉ ghi màu, thành phần và định lượng. Người phụ trách cần ghi thêm ứng dụng cuối, thị trường, máy dự kiến, trạng thái mẫu và phương pháp thử.
Với một đơn hàng B2B, các thông tin dưới đây thường cần được xác nhận trước:
- Thành phần xơ hoặc thành phần sợi.
- Chi số sợi hoặc denier.
- Màu, mã màu hoặc mẫu màu vật lý.
- GSM và cấu trúc vải dự kiến.
- Độ co rút cần kiểm tra theo chiều dọc và chiều ngang.
- Nhóm độ bền màu cần kiểm tra.
- Yêu cầu về pH, độ bền kéo, độ bền xé hoặc pilling.
- Tính năng cần đánh giá trước và sau giặt.
- Phương pháp test, số chu kỳ giặt và định dạng báo cáo.
- MOQ và thời gian giao hàng dự kiến nếu mẫu chuyển sang đơn hàng thương mại.
Nếu buyer có tiêu chuẩn nội bộ, tài liệu đó nên được gửi cùng yêu cầu mẫu. Không nên chỉ ghi “đạt tiêu chuẩn quốc tế” hoặc “màu bền”. Hai cách ghi này chưa đủ để phòng thử nghiệm chọn đúng điều kiện kiểm tra.
Cần kiểm tra gì trong lần chạy mẫu đầu tiên?
Lần chạy mẫu đầu tiên nên tập trung vào những rủi ro có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến sản phẩm. Không phải đơn hàng nào cũng cần dùng cùng một danh sách test.
Vải cho đồ lót cần chú ý đến giặt, mồ hôi, pH và cảm giác tiếp xúc da. Vải cho tất thể thao cần xem thêm ma sát, độ ôm, độ đàn hồi và độ ổn định sau giặt. Sportswear có thể cần kiểm tra quick-dry, độ bền màu hoặc khả năng chống UV. Knitwear thường cần kiểm soát GSM, độ co, pilling, cảm giác tay và thay đổi kích thước.
Chọn test theo rủi ro sử dụng sẽ giúp chi phí phát triển dễ kiểm soát hơn. Một mẫu không cần quá nhiều phép thử nếu khách không yêu cầu. Ngược lại, một mẫu tiếp xúc da hoặc chịu giặt thường xuyên không nên chỉ kiểm màu bằng mắt.
Năm chỉ tiêu vật lý cần khóa khi phát triển vải
1. GSM và định lượng
GSM ảnh hưởng đến độ dày, độ rủ, độ phủ và cảm giác tay. Đây cũng là thông số liên quan đến chi phí nguyên liệu.
Ví dụ, khách yêu cầu 190 g/m² nhưng mẫu chỉ đạt 175 g/m². Chênh lệch này có thể làm bề mặt, độ rủ và cách sản phẩm giữ form thay đổi.
Khi đo GSM, mẫu cần được lấy đúng vị trí và cân ở trạng thái đã xác định. Dao cắt tròn thường được dùng để tạo diện tích mẫu đồng đều. Một mẫu 10 × 10 cm có thể dùng để kiểm tra nhanh tại hiện trường. Tuy nhiên, mẫu nhỏ không đủ để đại diện cho cả cây hoặc cả lô.
Với kiểm hàng, nên lấy nhiều mẫu đại diện. Các mẫu cũng cần được điều hòa trong cùng điều kiện. Vải mộc, vải sau nhuộm và vải sau hoàn tất có thể cho kết quả GSM khác nhau.
2. Độ co rút sau giặt
Cotton và viscose thường có xu hướng co nhiều hơn polyester. Vải dệt kim cũng thường thay đổi kích thước nhiều hơn vải dệt thoi do cấu trúc vòng sợi.
Đây chỉ là xu hướng chung. Thành phần không phải yếu tố duy nhất. Mật độ, độ căng khi dệt, quy trình nhuộm, tiền co và định hình đều ảnh hưởng đến kết quả.
Kiểm tra độ co sau giặt nên được thực hiện trên mẫu gần với trạng thái sử dụng. Quy trình gồm đánh dấu kích thước, giặt theo điều kiện đã thống nhất, làm khô và đo lại. Kết quả cần tách riêng chiều dọc và chiều ngang.
Với vải có spandex hoặc spandex covering, mẫu cần được nghỉ trong thời gian phù hợp trước khi đo khổ và GSM. Thời gian nghỉ phụ thuộc vào tỷ lệ spandex và cấu trúc vải. Nếu bỏ qua bước này, kết quả có thể chưa phản ánh trạng thái ổn định của mẫu.
3. Độ bền màu
Độ bền màu vải gồm nhiều nhóm kiểm tra. Tùy ứng dụng, mẫu có thể cần kiểm tra giặt, ma sát khô, ma sát ướt, mồ hôi, ánh sáng, ủi hoặc nhiệt.
Đồ lót cần chú ý đến giặt và mồ hôi. Tất thể thao cần xem thêm ma sát với giày và ma sát ướt. Knitwear sử dụng ngoài trời cần quan tâm hơn đến ánh sáng. Màu đen, navy, đỏ đậm và xanh đậm thường cần được kiểm tra kỹ hơn.
Có thể xem thêm các nhóm chỉ tiêu kiểm tra độ bền màu vải để xác định phép thử phù hợp với từng sản phẩm.
Sau nhuộm, không nên chỉ kiểm màu bằng mắt. Nếu buyer yêu cầu duyệt màu dưới nguồn sáng cụ thể, có thể ghi rõ điều kiện như D65 hoặc TL84 trong phiếu mẫu. Lab dip, mẫu trước sản xuất và mẫu lô lớn cũng nên được đối chiếu theo cùng cách.
Nếu đơn hàng có nhiều cuộn hoặc nhiều dye lot, mẫu kiểm nên bao phủ các nhóm màu và lô liên quan. Màu ở đầu, giữa và cuối lô có thể cần được so sánh khi rủi ro lệch màu cao.
4. Độ bền kéo và độ bền xé
Độ bền kéo và độ bền xé không phải là một chỉ tiêu. Độ bền kéo cho biết lực cần để kéo dải vải đến khi đứt. Độ bền xé cho biết vết rách có tiếp tục lan rộng hay không.
Một mẫu có độ bền kéo tốt chưa chắc có độ bền xé tốt. Điều này cần được lưu ý với vải mỏng, vải có coating, vải laminate hoặc vải trải qua wash mạnh.
Chi số sợi, độ xoắn, độ đều, thành phần xơ, mật độ và hoàn tất đều có thể ảnh hưởng đến lực xé. Nếu sản phẩm có yêu cầu sử dụng đặc biệt, có thể xem thêm pilling, bursting strength, độ phục hồi hoặc độ bền đường may.
5. Độ pH
Độ pH phản ánh lượng axit hoặc kiềm còn lại trong vật liệu sau tiền xử lý, nhuộm và hoàn tất. Nếu bước giặt sau nhuộm chưa phù hợp, pH có thể lệch khỏi giới hạn của khách.
Việc kiểm tra pH hàng dệt may cần gắn với phương pháp, trạng thái mẫu và giới hạn đã thống nhất.
pH chỉ là một chỉ tiêu kiểm soát. Kết quả pH không thay thế cho hồ sơ hóa chất hoặc chứng nhận an toàn nếu buyer yêu cầu các tài liệu riêng.
Kiểm tra vải sau nhuộm và sau giặt hoàn tất
Vải chức năng có thể liên quan đến hút ẩm nhanh khô, làm mát tiếp xúc, kháng khuẩn, chống UV, chống bám nước hoặc hồng ngoại xa. Mỗi tính năng cần một nhóm chỉ tiêu riêng.
Chức năng của sợi có thể thay đổi sau dệt, nhuộm, hoàn tất và giặt. Vì vậy, kết quả trên cone yarn chỉ nên dùng để sàng lọc hướng nguyên liệu. Quyết định thương mại nên dựa trên mẫu vải hoặc thành phẩm gần với phiên bản khách sẽ nhận.
Không phải mọi đơn hàng đều cần cùng một mốc giặt. Nếu buyer yêu cầu kiểm tra sau 10 lần giặt, mẫu trước và sau giặt cần dùng cùng phương pháp. Mốc 10 lần không phải mức áp dụng chung cho mọi sản phẩm. Mốc phù hợp còn phụ thuộc vào tuổi thọ sử dụng, hướng dẫn chăm sóc và yêu cầu của khách.
Hút ẩm nhanh khô
Hút ẩm nhanh khô thường liên quan đến khả năng tiếp nhận nước, khả năng mao dẫn và tốc độ khô. Ba yếu tố này không phải lúc nào cũng tăng cùng nhau.
Polyester không hút nước như cotton hoặc viscose. Một số hướng phát triển dùng cấu trúc tiết diện để hỗ trợ mao dẫn. Một số hướng khác dùng hoàn tất ưa nước.
Hai hướng này có thể cho kết quả sau giặt khác nhau. Nếu quick-dry là tính năng chính của sportswear hoặc tất thể thao, nên kiểm tra trên mẫu đã dệt và đã hoàn tất.
Làm mát tiếp xúc và qmax
Qmax đánh giá dòng nhiệt tại thời điểm vật liệu tiếp xúc với bề mặt nóng hơn. Chỉ số cao hơn thường tạo cảm giác mát hơn ở thời điểm tiếp xúc.
Qmax không đồng nghĩa với cảm giác mát kéo dài. Cấu trúc vải, mật độ, độ dày, độ ẩm, thành phần xơ và hoàn tất đều có thể ảnh hưởng đến kết quả.
Trang kiểm tra qmax và độ mát tiếp xúc của vải có thể được dùng để đối chiếu cách đọc báo cáo. Nếu khách cần duyệt vải sau giặt, báo cáo qmax của sợi không đủ để đại diện cho vải hoàn tất.
Kháng khuẩn
Kháng khuẩn có thể được tạo ra từ phụ gia, xử lý sau dệt hoặc thành phần tích hợp trong sợi. Mỗi hướng có độ ổn định khác nhau.
Quá trình dệt làm thay đổi mật độ và diện tích tiếp xúc. Nhuộm và hoàn tất cũng có thể làm hoạt chất suy giảm hoặc phân bố lại.
Nếu khách yêu cầu hiệu quả trên sản phẩm cuối, cần kiểm tra trên tất, swatch hoặc vải hoàn tất đúng cấu trúc giao hàng. Kết quả trên sợi không tự động đại diện cho vải.
Chống tia UV
UPF50+ là mức thường được nhắc đến trong thông tin thị trường. Tuy nhiên, không nên dùng mức này trong nội dung thương mại nếu chưa có báo cáo phù hợp.
Màu, độ dày, mật độ, cấu trúc và độ giãn đều có thể ảnh hưởng đến kết quả. Phép thử trên tấm vải cũng không phản ánh hoàn toàn đường may, khe hở hoặc trạng thái bị kéo căng trên sản phẩm may.
Chọn test theo rủi ro sử dụng
| Ứng dụng | Nhóm chỉ tiêu nên xem xét |
|---|---|
| Đồ lót và sản phẩm tiếp xúc da | Giặt, mồ hôi, pH, cảm giác tay và độ bền màu |
| Tất thể thao | Ma sát, giặt, mồ hôi, độ ôm, độ đàn hồi và độ ổn định sau định hình |
| Sportswear | Độ co, độ bền màu, quick-dry, mài mòn và tính năng sau giặt |
| Knitwear | GSM, độ co, pilling, độ đều màu, cảm giác tay và thay đổi sau nhiệt |
| Vải chức năng | Tính năng trước và sau giặt, cùng phương pháp và cùng trạng thái mẫu |
Bảng này chỉ là hướng sàng lọc. Tiêu chuẩn cuối cùng vẫn cần theo buyer và thị trường mục tiêu.
Chốt tiêu chuẩn, phương pháp và phòng thử nghiệm
Cùng một chỉ tiêu nhưng dùng phương pháp khác nhau có thể cho kết quả khác nhau. Vì vậy, cụm từ “độ bền màu đạt” chưa đủ để triển khai mẫu.
Cần xác định ba điểm:
- Khách bán sản phẩm ở thị trường nào?
- Khách dùng tiêu chuẩn chung hay tiêu chuẩn nội bộ?
- Khách có yêu cầu báo cáo của phòng thử nghiệm cụ thể không?
Hàng nội địa có thể theo tiêu chuẩn quốc gia. Hàng xuất khẩu sang Nhật Bản có thể cần xem yêu cầu theo JIS. Hàng bán tại châu Âu hoặc Hoa Kỳ có thể liên quan đến REACH và các quy định riêng của thị trường.
Đối với độ bền màu, có thể đối chiếu nguyên tắc chung của ISO 105-A01. Nếu buyer yêu cầu phương pháp AATCC, mã test và điều kiện giặt cần được ghi rõ. Danh mục phương pháp có thể xem tại các phương pháp thử dệt may của AATCC.
Những nguồn này chỉ giúp xác định phương pháp và phạm vi tham chiếu. Chúng không chứng minh một mẫu cụ thể đã đạt chứng nhận.
Không đạt chỉ tiêu nào thì truy về đúng công đoạn
Kết quả test chỉ thực sự hữu ích khi người phụ trách biết cần sửa ở đâu. Có thể dùng bảng dưới đây để định hướng truy lỗi.
| Dấu hiệu | Nguyên nhân có thể | Hướng xử lý cần xem xét |
|---|---|---|
| Độ co rút cao | Tiền co, định hình, độ căng hoặc cấu trúc vòng sợi | Điều chỉnh tiền co, định hình và điều kiện giặt |
| Độ bền màu thấp | Hệ thuốc nhuộm, màu đậm, thời gian, nhiệt hoặc giặt sau nhuộm | Xem lại thuốc nhuộm, bước giặt, cố định màu và hoàn tất |
| GSM lệch | Chi số, mật độ, thông số máy hoặc định hình | Đối chiếu phiếu mẫu với trạng thái sau hoàn tất |
| Độ bền kéo hoặc xé thấp | Sợi nhỏ, độ xoắn thấp, xơ yếu hoặc xử lý quá mạnh | Xem xét chi số, độ xoắn, thành phần và hoàn tất |
| pH không phù hợp | Dư axit, kiềm, chất trợ hoặc giặt chưa đủ | Kiểm tra tiền xử lý, công thức hóa chất và bước giặt |
| Cảm giác tay thay đổi | Chất làm mềm, resin finish, cấu trúc sợi hoặc hoàn tất | So sánh với mẫu chuẩn và kết quả sau giặt |
Sau khi điều chỉnh, mẫu cần được kiểm tra lại bằng cùng phương pháp. Nếu đổi cả công thức và phương pháp, rất khó xác định nguyên nhân thay đổi.
Tự kiểm tra và gửi phòng thử nghiệm là hai lớp kiểm soát
Lớp thứ nhất: sàng lọc nội bộ
GSM, độ co, một số phép thử màu và pH có thể được sàng lọc trước nếu đơn vị phát triển có thiết bị phù hợp.
Mục đích của bước này là phát hiện rủi ro sớm. Nó không thay thế báo cáo của phòng thử nghiệm độc lập.
Mẫu tự kiểm tra không đạt vẫn còn cơ hội điều chỉnh. Khi khách phát hiện lỗi sau nhiều vòng mẫu, chi phí sửa màu, dệt lại và thay đổi lịch giao thường khó kiểm soát hơn.
Lớp thứ hai: báo cáo bên thứ ba
Nếu khách yêu cầu báo cáo chính thức, mẫu cần được gửi đến phòng thử nghiệm phù hợp với tiêu chuẩn đã chốt.
Báo cáo nên ghi rõ mã mẫu, thành phần, màu, GSM, trạng thái xử lý, phương pháp test, ngày kiểm tra và kết quả. Mẫu trong báo cáo phải là mẫu đã gửi cho khách.
Không nên dùng báo cáo của mẫu khác có màu, định lượng hoặc thành phần gần giống. Một báo cáo cũ cũng không nên được dùng mặc định cho mọi lô sau này.
Bốn lỗi thường gặp khi đọc báo cáo
Chỉ nhìn chữ “đạt” mà bỏ qua phương pháp
Một kết quả đạt nhưng dùng sai phương pháp vẫn có thể không được khách chấp nhận. Cần xem mã test, trạng thái mẫu, hướng lấy mẫu, điều kiện giặt và cách đánh giá.
Dùng báo cáo cũ mà không hỏi lại buyer
Thời hạn chấp nhận báo cáo phụ thuộc vào thương hiệu, sản phẩm và thị trường. Khi đổi màu, thành phần, nhà cung cấp hoặc công thức hoàn tất, khách có thể yêu cầu kiểm tra lại.
Dùng báo cáo của mẫu tương tự
Hai mẫu cùng thành phần vẫn có thể khác về chi số, mật độ, GSM, màu và hoàn tất. Báo cáo tương tự chỉ phù hợp để định hướng, không thay thế mẫu thật.
Trộn dữ liệu trước giặt và sau giặt
Vải chức năng thường gặp lỗi này. Báo cáo trước giặt không nên được dùng để mô tả khả năng duy trì sau nhiều lần giặt.
Phiếu mẫu nên tách riêng dữ liệu trước giặt, sau giặt và số chu kỳ đã thực hiện.
Từ sợi đến vải: kiểm tra đúng trạng thái sản phẩm
Đây là phần thường quyết định chất lượng của mẫu phát triển. Cone yarn chỉ cho biết một phần thông tin. Mẫu vải sau dệt, nhuộm và hoàn tất mới cho thấy cách vật liệu hoạt động trong cấu trúc thực tế.
Nếu mẫu chạy trên máy dệt vớ 18G, nên theo dõi khả năng cấp sợi, độ che phủ, mật độ vòng và tỷ lệ đứt sợi. Con số 18G chỉ là ví dụ. Chi số và thiết lập máy vẫn phải được xác nhận bằng mẫu thực tế.
Nếu mẫu là áo len 12G, cần xem độ nảy, độ xoắn, kích thước sau giặt, pilling và cảm giác tay. Một swatch nhỏ có thể nhìn đẹp nhưng chưa chắc giữ được cùng trạng thái khi lên nhiều màu hoặc khi chạy bulk.
Với spandex covering, cần xem độ giãn, độ phục hồi và ảnh hưởng của nhiệt hoàn tất. Với vải nhuộm, lab dip nên được đối chiếu với mẫu trước sản xuất và mẫu lô lớn.
Mẫu vải mộc và mẫu sau xử lý cũng nên được lưu riêng. Mỗi mẫu cần có mã, ngày nhận, tình trạng xử lý, mặt sử dụng và hướng sợi. Cách lưu này giúp truy nguyên khi kết quả giữa các công đoạn khác nhau.
Rủi ro từ mẫu nhỏ đến bulk order
Một swatch đẹp chưa đảm bảo cây vải dài sẽ giữ nguyên kết quả. Lực căng, tốc độ máy, độ ẩm, lô sợi và mật độ có thể thay đổi.
Định hình nhiệt có thể làm khổ và GSM thay đổi. Màu đậm có thể làm lỗi bề mặt dễ nhìn thấy hơn. Các dấu sọc, hairiness và dấu ma sát cũng có thể xuất hiện rõ hơn sau khi lên lô lớn.
Vì vậy, mẫu duyệt nên được giữ cùng với bảng thông số. Khi chuyển sang bulk, cần so sánh đầu, giữa và cuối lô nếu rủi ro của đơn hàng cao.
Không nên chỉ hỏi nhà cung cấp “mẫu có đạt không”. Cần hỏi mẫu được kiểm ở trạng thái nào, bằng phương pháp nào và có phù hợp với phiên bản khách sẽ nhận không.
Checklist trước khi xác nhận đơn hàng
- Ghi rõ ứng dụng cuối và thị trường bán hàng.
- Xác nhận thành phần, chi số, màu và GSM.
- Chọn chỉ tiêu theo rủi ro sử dụng.
- Ghi phương pháp test và số chu kỳ giặt nếu cần.
- Kiểm tra mẫu sau nhuộm, sau hoàn tất và sau giặt.
- Đối chiếu mẫu sợi với mẫu vải hoặc thành phẩm.
- Kiểm tra report, mã mẫu và phòng thử nghiệm.
- Lưu mẫu chuẩn cùng hồ sơ thông số.
- Kiểm tra lại trước khi chuyển sang bulk order nếu có thay đổi về màu, lô, cấu trúc hoặc hoàn tất.
